منیژه ربیعی
روزنامه شرق تیر 84
جنبش هی اجتماعی ایران در دوره قاجار سرانجام به انقلاب مشروطه در سال 1285هـ انجامید. قانونی اساسی آن به توشیح مظفرالدین شاه رسید. این قانون دستاوردهی مهمی با خود داشت از جمله آن موضوع «برابری» بود كه در قانون به روشنی مطرح شده بود. اصل برابری در زندگی اجتماعی ایرانیان كلیمی تأثیر عمیقی نهاد و آنان را با دیگر هموطنان خود از نظر حقوقی برابر كرد. امری كه تا پیش از این تاریخ سابقه نداشت. به این ترتیب آنان موفق شدند عزیزالله سلیمانی را به عنوان نمینده خود به مجلس اول روانه كنند. اما برخی موانع كه هنوز در راه كامل شدن قانون اساسی وجود داشت، سلیمانی را ناچار به استعفا كرد و دفاع از حقوق كلیمیان به عهده یت الله بهبهانی قرار گرفت.
حجت الاسلام بهبهانی
اولین نمینده یهود در مجلس شوری اسلامی
ایرانیان كلیمی در راه تقویت مشروطه اقدام به تشكیل «انجمن» كردند و انجمن آنان در كنار «انجمن آذربیجانیها»، «انجمن مستوفیان» و «انجمن طلاب» به حمیت از مشروطه پرداخت.
پس از كودتی محمد علی شاه به توپ بسته شدن مجلس و تعطیلی آن، به یك باره صدی آزادیخواهان در گلو ماند و راه هی خبررسانی از طرفداران مشروطه بسته شد. در این موقعیت ایرانیان كلیمی یگانه راه ارتباط انقلابیون با بیرون از مرزهی ایران بودند و دیپلمات هی مقیم تهران از طریق آنان در تهران از اخبار كودتا باخبر میشدند و آن را به جهان بیرون منعكس میكردند.
خلع محمدعلی شاه در سال 1327 هـ ، استقرار دوباره مشروطه را در پی آورد و مجلس دوم تشكیل شد. در این مجلس ایرانیان كلیمی نمیندهی برای مجلس انتخاب كردند. و از این پس برای دادخواهی به جی مراجعه به علمی دینی به نمینده شان رجوع میكردند.
عزیز آشر یهودی – از مبارزان مشروطیت
نمینده كلیمیان در مجلس دوم، لقمان نهوریی بود كه تا دوره سیزدهم (باستثنی دوره چهارم) نیز این مسئولیت را عهده دار بود. با تلاشهی او در مجلس قانون دریافت «جزیه» كه قانونی كهن بود، از عهده كلیمیان برداشته شد. به علاوه دفترهی ازدواج و طلاق خاص اقلیت كلیمی به وجود آمد. مرخصی نظامیان كلیمی در یام و اعیاد مذهبی خاص پیروان این دین قانونی شد.
پس از مشروطیت كلیمیان به تأسیس سازمانهی فرهنگی اقدام كردند. از جمله «انجمن ترقی» و «انجمن گسترش زبان یهودی» و دو روزنامه نیز منتشر كردند به نامهی هگا اله Ha-Ge,allah و هاحییم Ha Hayyim.
