از زمانی كه مدرسه سازی به سبك جدید در ایران متداول شد و مكتبخانه ها به دوره هی مختلف تحصیلی با روش جدید آموزش و پرورش مبدل شدند، مدرسه سازی سنت جاری در جامعه كلیمیان ایران بوده است.
قبل از آن به طور معمول در حاشیه كنیساها، بیتمیدراش ها و یشیواها (آموزشگاه هی دینی یهود) ضمن آموزش فریض مذهبی یهود، دروس مختلف را نیز به جوانان آموزش می دادند. بیش از صد سال قبل، مدارس آلیانس (اتحاد) به سبك جدید و با استفاده از شیوه آموزش به سبك مدارس فرانسه فعالیت خود را در میان كلیمیان ایران آغاز كردند و در شهرهی یهودی نشین اقدام به تاسیس مدرسه نمودند. آغاز كار مدارس آلیانس (اتحاد) در ایران علاوه بر آشنائی با تعلیم و تربیت به سبك جدید در میان یهودیان ایران خصوصیت دیگری هم داشت كه موجب دگرگونی نظام ساختاری جامعه كلیمیان ایران شد و این مهم ناشی از آن بود كه مدارس آلیانس دانش آموزان غیرمسلمان را از همان ابتدی كار نام نویسی میكردند و برای اولین بار دانش آموزان یهودی روی نیمكتهی مدارس، هموطنان مسلمان را در كنار خود میدیدند.
این اتفاق موجب آشنائی بیشتر كلیمیان با سیر هموطنان گردید و در واقع دیوارهی خودساخته «گتو» كه در میان كلیمیان و هموطنان مسلمان جدائی می انداخت، شكسته شد و كلیمیان ایران توانستند افق بزرگتر وطن خود را كه مخصوصاً در دو سه قرن اخیر بر روی آنها بسته شده بود، با روشنی بیشتری تماشا كنند و قابلیتهی خود ر برای خدمت به مردم و میهنشان به منصه ظهور برسانند. از طرف دیگر، اكثریت هموطنان مسلمان بعد از آشنائی بیشتر با یهودیان توانستند نگاه خود را به درون جامعه یهودی بیاندازند و از نزدیك، بطلان داوری هی كهنه و افسانه هی پوچ را كه در مورد زندگی و آداب و سنن كلیمیان به آنها القاء شده بود به چشمان خود ببینند. در نتیجه بین جامعه كلیمیان و سیر هموطنان مناسبات صمیمانه و دور از نفرت و تعصب یجاد گردید و این احیی روابطی بود كه از دیرباز قبل و بعد از اسلام بین یهودیان ایران و سیر هموطنان برقرار بود.
در این ارتباط كه در واقع آغاز زندگی نوین جامعه كلیمیان ایران است، مدارس كلیمیان نقش تعیین كننده ی داشتند. گروه مدارس «اتحاد»، «كوروش»، و «اتفاق» در شهرهی مختلف در یجاد این شریط تأثیر فراوان داشتند و البته بعدها حضور دانش آموزان دختر و پسر كلیمی در مدارس عمومی این ارتباط را استوارتر كرد. میتوان گفت از سالهی 1328 ش. به بعد وضعیت جامعه كلیمیان و از جمله مدارس آنها دستخوش تغییرات فراوان شد. جابجائی جمعیت یهودی از شهرهی كوچك به شهرهی بزرگ و مخصوصاً به تهران، سازمانهی یهودی را در شهرهائی مثل كاشان، بروجرد، سنندج، ارومیه و یزد عملاً متلاشی و یا كم اثر كرد و مدارس اختصاصی كلیمیان در این شهرها تعطیل شدند. در شهرهی بزرگ نیز جاذبه مدارس كلیمیان كمتر شد و خانواده هی كلیمی فرزندان خود را بیشتر در مدارس عمومی نام نویسی كردند.
از سالهی 1350 به بعد به دلیل پراكندگی جامعه یهودی در شهرهی بزرگ و تأثیر مهاجرت به خارج از كشور، مهمترین مدارس كلیمیان یعنی «اتحاد» و «كوروش» و تا اندازهی «اتفاق» دچار بحران كمبود دانش آموز شدند و رفته رفته تعطیل شده و یا اداره آنها به وزارت آموزش و پرورش سپرده شد.
بعد از پیروزی انقلاب و استقرار نظام جمهوری اسلامی، مدارس اقلیتهی دینی و مخصوصاً چند مدرسه متعلق به جامعه كلیمیان ایران كه هنوز مشغول به كار بودند با شریط جدیدی روبرو شدند.
در این دوره و به موجب قانون، به اقلیتهی دینی اجازه داده شد كه مدارس اختصاصی خود را داشته باشند، ب این قید كه فقط دانش آموزان اقلیتهی دینی در آنها نام نویسی كنند و مدیریت آن به وسیله وزارت آموزش و پرورش اداره شود.
این مقررات با ینكه مسئولیت اداره مدارس را به عهده وزارت آوزش و پرورش میذاشت و به همین دلیل امكان ادامه كار مدارس اقلیتها بیشتر میشد، این گونه مدارس را با كمبود دانش آموز و در نتیجه تنزل كیفیت تحصیل روبرو ساخته است.
موقعیت كنونی:
در تهران چهار مجتمع تحصیلی مخصوص كلیمیان وجود دارد.
1-
مجتمع دخترانه «اتفاق» مشتمل بر دوره
هی ابتدائی، راهنمائی،
دبیرستان و پیش
دانشگاهی
2- مجتمع پسرانه «موسی
بن
عمران» (ابریشمی) با دوره
هی د راهنمائی
و دبیرستان
3- مدرسه پسرانه «روحی شاد» با دوره هی دبستان و راهنمائی
4- مدرسه دخترانه «فخردانش» با دوره هی دبستان و راهنمائی.
مشكل اساسی در تمام مدارس مذكور كمبود دانش آموز است با وجود فراهم شدن امكانات رفت و آمد دانش آموزان با كمك اولیی آنها و كمكهی انجمن كلیمیان و علیرغم مهیا شدن سرویس نقل و انتقال دانش آموزان- با توجه به پراكندگی شدید جمعیت یهودی در سطح تهران بزرگ و كسر عددی جمعیت كلیمیان- نتیجه مطلوب حاصل نشده است و كسر تعداد دانش آموزان همچنان موجب افزیش هرچه بیشتر هزینه سرانه هر دانش آموز میشود.
البته بید به این نكته نیز اشاره كرد با وجود همه مشكلات،
مدارس كلیمی در سطح تهران به عنوان مدرسه نمونه شناخته شده و تعداد قبولی دانش آموزان در مقاطع مختلف در سقف سطح قبولی در سراسر كشور قرار دارد و این نتیجه مقدور نشده است مگر با زحمات فراوان مدیران و معلمان دلسوز و صمیمی آموزش و پرورش و نیز علاقه خانواده ها به تحصیل دانش آموزان در مدارس اختصاصی كه پشتوانه ادامه حیات این مدارس بوده است.
برنامه ریزی برای فعالیت سالهی ینده مدارس اختصاصی كلیمیان با حضور اعضی انجمن هی اولیاء و مربیان مدارس و كارشناسان آموزشی در جلسات متعدد در كمیته فرهنگی انجمن كلیمیان تهران انجام شده است. در این جلسات بعد از بحث و تبادل نظر، تصمیم گرفته شد در حفظ و بقی مدارس كلیمی در تهران از همه امكانات استفاده شود و تصمیمات زیر ر برای اجرا به هیئت مدیره انجمن كلیمیان تهران ابلاغ گردد:
1- مدارس كلیمیان در تمام مقاطع به كار خود ادامه دهند.
2- برای جذب بیشتر دانش آموز به كیفیت آموزش در مدارس توجه جدی شود و امكانات تحصیل از جمله سیستم هی كامپیوتری و آزمیشگاه هی مورد نیاز تكمیل گردند.
3- انجمن هی اولیاء و مربیان فعالتر عمل كنند و در ارتباط مستقیم با اولیی دانش آموزان و مسئولین و مدیران مدارس باشند.
4- اعتبار
مالی برای تجهیز مدارس پیشبینی شود. در همین رابطه منابع كسب اعتبار به شرح
زیر هستند:
الف – كمك هی اولیی دانش
آموزان در هنگام نام
نویسی در دوره
هی دبیرستان.
ب- اختصاص قسمتی از درآمد كنیساه برای هزینه در مدارس با بررسی دقیق و تعیین تعهد سالانه هر كنیسا.
ج – اختصاص بودجه از طرف انجمن كلیمیان تهران با تعهد مشخص برای هر یك از مدارس.
لازم به یادآوری است كه هم اكنون كلیه هزینه هی مربوط به آموزش فریض دینی یهود، تعلیمات رسمی فرهنگ و بینش یهود مصوب آموزش و پرورش و بخش عمده هزینه هی دیگر از جمله سرویس رفت و آمد از بودجه انجمن كلیمیان تهران پرداخت میشود.
امیدواریم با همت جامعه كلیمی یران، مخصوصاً اولیی دانش آموزان، مسئولین كنیساها، و هیئت مدیره انجمن كلیمیان تهران و با برخورداری از تخصص و مدیریت مدیران و آموزگاران دلسوز بتوانیم سالهی بهتری را در مدارس اختصاصی كلیمیان تجربه نمائیم.
