مهاجرت انگیزه های علل و نتایج آن

هاروون یشایایی
اردیبهشت 79

در سال‌‌هی اخیر، مهاجرت ایرانیان به كشورهی مختلف از جمله پدیده‌‌هیی است كه همواره مورد توجه مردم و مسئولین نظام جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است. البته جابجیی جمعیت در تاریخ و در محدوده جغرافییی جهان همیشه وجود داشته است، ولی مهاجرت از كشورهی عقب مانده (از لحاظ صنعتی) به كشورهی پیشرفته از جمله آمریكا، كانادا، استرالیا و كشورهی اروپیی در قرن بیستم ماهیتی كاملا متفاوت با گذشته دارد. جذب اندوخته‌‌ها و ثروت ملل فقیر و از آن مهمتر جاذبه زندگی در كشورهی صنعتی پیشرفته برای متخصصان و اندیشمندان كشورهی اصطلاحا جهان سوم، پدیده فرار مغزها و سرمیه‌‌هی فكری و نخبگان را به یك فاجعه جدی برای مردم این كشورها تبدیل كرده است. به طور مثال می‌‌توان گفت جوانان هوشمند ما در المپیادهی علمی گوناگون جهانی شركت می‌‌كنند و موفقیت‌‌هی فراوان بدست می‌‌آورند. ولی اكثر آنها میهن خود را ترك می‌‌كنند و به كشورهی مختلف می‌‌روند و شانس بازگشت آنه برای خدمت به مردم خود بسیار ناچیز است. گفته می‌‌شود از 125 نفر دانش آموزان ممتاز ایرانی كه در المپیادهی مختلف علمی جهان در سه سال گذشته امتحانات سختی را گذرانده و قبول شده‌‌اند، هم اكنون 90 نفر آنها در دانشكده‌‌هی اروپا و آمریكا تحصیل می‌‌كنند و هیچ برنامه‌‌ی برای بازگشت به ایران ندارند. دیگر این كه هم‌‌اكنون فقط در یالات متحده آمریكا 150 هزار نفر پزشك و مهندس و سیر دانش آموختگان ایرانی كه در ایران تحصیل كرده‌‌اند، زندگی می‌‌كنند. این پدیده متاسفانه در جامعه كلیمیان ایران نمیش مشخص‌‌تری دارد و به اعتبار تاریخی كلیمیان لطمه وارد می‌‌آورد. به موجب آمار منتشر شده تقریبا چهار میلیون نفر ایرانی در خارج از كشور زندگی می‌‌كنند، كه از این عده حدود پنجاه هزار نفر آن ایرانیان كلیمی هستند، البته این رقم نسبت به جمعیت یهودیان ایران كه در 100 سال اخیر هرگز بیش از هشتاد هزار نفر نبوده است قابل توجه می‌‌باشد، ولی گفتنی است كه نسبت كسر جمعیتی كلیمیان ایران در همین مدت بیش از سیر اقلیت‌‌هی دینی ایرانی نبوده است. این با وجود همه مشكلات و فشارهیی است كه مخصوصا در نیم قرن اخیر و بعد از تشكیل كشور اسرائیل و تبلیغات لجام گسیخته صهیونیست‌‌ها بر جامعه كلیمیان ایران وارد شده است.

بررسی اجمالی نشان می‌‌دهد انگیزه‌‌هی مهاجرت در میان كلیمیان عموما جدا از سیر هموطنان خود نیست، به طور مثال در مورد فارغ التحصیلان سطح بالا مشكل تكمیل تحصیلات تخصصی و در نهیت كاریابی و اشتغال اولین انگیزه اقدام به مهاجرت است. گفتنی است كه كاریابی در سطوح بالی تحصیلی در سال‌‌هی اخیر برای اقلیت‌‌هی دینی مخصوصا كلیمیان ایران امری غیر ممكن شده و جوانان تحصیلكرده و آماده خدمت را میوس و سرخورده كرده است. بحران موجود اقتصادی در كشور، نامشخص بودن ضوابط اقتصادی و اجتماعی، تحقیرهی مستمر كلیمیان مخصوصا از طریق صدا و سیمی جمهوری اسلامی ایران و حوادث ناخوشیند كه بعضا اتفاق می‌‌افتد، از جمله عللی است كه موضوع مهاجرت را در میان كلیمیان ایران به یك معضل اجتماعی تبدیل كرده است. انجمن كلیمیان ایران و نمیندگان كلیمیان در مجلس شوری اسلامی و دیگر مدیران جامعه كلیمیان ایران سعی كرده‌‌اند با بسیج تمام امكانات، شریطی بوجود آورند كه لااقل مناسبات داخلی جامعه كوچك كلیمیان ایران وضع مطلوبی داشته باشد، و انصافا لازم به ذكر است كه همكاری نهادهی مختلف مسئول در جمهوری اسلامی ایران در تحقق این امر كمك كرده است. تحكیم موقعیت انجمن كلیمیان و تشكیل انجمن‌‌هی شهرستان‌‌ها و كمیته‌‌هی مختلف آن و یجاد ارتباط ب ایرانیان یهودی در كشورهی اروپیی و آمریكا، رونق كنیساها در تمام ایران و تشكیل كلاس‌‌هی آموزش فریض دینی یهود (تلمود تورا)، راه‌‌اندازی مهدكودك‌‌ها و بهبود نسبی وضع مدارس اختصاصی كلیمیان یران، همچنین توسعه فعالیت‌‌هی ورزشی و فرهنگی بین جوانان در محله‌‌هی تجمع كلیمیان در سطوح مختلف، فعالیت مجدد سازمان بانوان یهود یران، یجاد كتابخانه مركزی كلیمیان یران، بهسازی و دوباره سازی و تكمیل سری سالمندان كلیمی برای خدمت رسانی به پدران و مادران یهودی كه نیاز به مراقبت و نگهداری دارند، حفظ و نگهداری بیمارستان دكتر سپیر، به عنوان یك واحد بزرگ خدمات بهداشتی و درمانی برای هموطنان عزیز و تامین هزینه‌‌هی گزاف آن به‌‌وسیله جامعه كلیمیان ایران اقداماتی است كه در جهت یجاد آرامش و تحكیم نهادهی جامعه كلیمیان ایرانی انجام گرفته است. ب این همه اگر نبود حمیت مقامات بلند پیه نظام جمهوری اسلامی و كوشش و فعالیت مسئولین جامعه كلیمی یران، به طور مسلم جامعه كلیمی ایران امروز وضع دیگری داشت. اما نتیج مهاجرت‌‌ها از دو جهت قابل بررسی است، اول جنبه‌‌هی اجتماعی آن است كه كم و بیش به آن اشاره شد و اثرات نامطلوب آن در موقعیت كنونی برای مردم ایران و جامعه كلیمیان ایران یادآوری گردید، اما از لحاظ فردی و نتیج اقدامات برای زندگی شخصی نیز نمی‌‌توان باور كرد كه مثلا مهاجرت كلیمیان ایران در كشورهی مهاجرپذیر شریط بهتری برای آنها فراهم آورده است. پیدا است هر كس اقدام به مهاجرت می‌‌كند دلیلی دارد و همواره سعی می‌‌كند دلیل را بزرگ‌‌تر از آنچه هست نشان دهد و خود را در كشور مقصد موفق و پیروز جلوه‌‌گر سازد.