مهندس آرش آبائی – دكتر یونس حمامی لاله زار
اردیبهشت
1381
ین فیلم و سریال با تبلیغات فراوان در تابستان 1380 در
سینماهی كشور و در پییز و زمستان 80 در تلویزیون (با دو نوبت پخش در هفته)، اثری
بسیار عظیم و منفی بر اذهان عمومی نسبت به دین و یین یهود و یهودیان بر جی نهاد.
در شخصیت مریم، كه خود یهودی و یهودیزاده بود و قاعدتاً میبیست جزء زنان مومنه
یهودی نیز باشد، هیچ اثری از اجری آداب و شعائر یهودی به چشم نمیخورد. او حتی
یكبار هم به شیوه احكام یهودی به عبادت نمیپردازد و نویسنده آنچه را كه در نظر خود
داشته، به عنوان مریم و جامعهی كه در آن میزیست، تحویل بیننده ناآگاه از واقعیات
تاریخی و دینی داده است.
در این مبحث، به اختصار نكاتی فهرستوار دربارة خط مشی ضد یهود و كینهورزی نسبت به
هر چه كه متعلق به این دین است، ذكر میشود:
معبد مقدس بیت المقدس: این مكان به عنوان مقدسترین بنی یهود، قبله و مركز عبادات الهی و یین
قربانیهی روزانه به درگاه خداوند، خالی از هرگونه قداست و روحانیت و معنویت نشان
داده شد. نیم نگاهی به تورات یا تلمود یا قوانین مدون یین بیت المقدس، اهمیت
فوقالعاده آن را در میان یهودیان و علمی آنها نشان میدهد.
«بِت همیقداش» یا بیت المقدس، معبدی بود كه در قربانگاه آن هر روز در نوبتهی معین
با مراسم خاص و با شكوه، قربانیهیی به حضور خداوند تقدیم میشد و در كنار آن
«لاویان»- افرادی از نسل لِوی، یكی از فرزندان حضرت یعقوب- با خواندن سرودهیی از
زبور داوود، به مدح و ستیش خداوند میپرداختند، و نیز همواره عدهی از مردمان
یهود، برای كفارة گناهان و خطاها - زن و مرد- در آن مكان حضور داشتند، و ینها غیر
از مراسم خاص روزهی شنبه و اعیاد سهگانه یهود است كه جمعیت عظیمی، برای اجری
مراسم پیرامون آن تجمع میكردند.
در «مریم مقدس»، این معبد الهی، محلی سرد و بیروح و متروك تصویر شد كه در انحصار
گروهی «كاهن بی وجدان» است و در چند قدمی آن، بدون رعیت هیچگونه حرمتی، مردم كوچه
و بازار بی اعتنا به آن در حال كار و كسب هستند و اتفاقا، بازار روز نیز جنب معبد
بیت المقدس واقع است!
كاهن (یا «كُوهِن» به زبان عبری):
بنابر دستور خداوند در تورات، افراد یهودی از نسل لوی- فرزند سوم حضرت یعقوب- به
عنوان لوی (مفرد كلمه لاویان یا لویان)، به خدمت یین عبادی خداوند اختصاص داشتند.
یشان از مالكیت سهمیه زمین زراعی در اسرائیل- بر خلاف سیر اسباط بنیاسرائیل- منع
شدند و در ازی آن، خدمت در خانه خداوند عنوان شغلی آنها بود و بخشی از وجوه شرعی
جامعه برای تامین زندگی آنها صرف میشد.
تیرهی از لویها كه مستقیما شجرهشان به حضرت هارون میرسید، عنوان كوهن یا كاهن
داشتند كه تقدیم قربانیها به درگاه خداوند و برخی یین خاص در بیت المقدس به عهده
آنها بود. طبق یك یه صریح تورات، خداوند كوهنها را به واسطهی برای جاری كردن
بركت بر بنی اسرائیل منصوب میفرمید.
كاهنان و لاویان- هر چند كه معصوم و عاری از اشتباه نبودهاند - معمولا از
مهذبترین و فرهیختهترین افراد جامعه بودند و چون مجری یین گسترده كهانت و مراسم
متعدد بیت المقدس بودند، لزوما از سطح سواد و معرفتی بالا برخوردار بودند و مدرسین
و معلمین جامعه نیز معمولا از میان آنها بر میخاستند. طبق قوانین مربوطه، كاهنان
در نوبتهی خاص هفتگی، جابجا میشدند و هیچگاه یك گروه معین از كاهنان به طور دائم
در معبد حضور نداشت، غیر از كاهن اعظم- یا كوهن گادول- كه معمولا به طور دائم مستقر
بود.
از سوی دیگر، «سَنْهِدرین» یا مجمع عالی علمی یهود با 71 نفر عضو دانشمند و خبره
در متون و احكام یهود كه لزوما كاهن نبودند، نهاد قانونی و شرعی بررسی وضعیت دینی
جامعه یهود زمان بود.
اكنون این مستندات را مقیسه كنید با آنچه كه در فیلم نشان داده شد:
به رویت سازندگان این فیلم، كاهنان- همگی و تقریبا بدون استثنا - افرادی خبیث،
ریاكار، بی منطق و حتی بدون بهره از كوچكترین آداب احترام و متانت بودند. در جلسه
«سَنْهِدرین» - كه در ذهنیات نویسنده با مجمع كاهنان خلط شده بود- تمام این كاهنان
به مانند كودكانی شیطان ، تصمیماتی شریرانه و عجولانه میگیرند.
هیچگونه نشانهی از وظیف اصلی آنها كه انجام دقیق یین یهود و مراسم عبادی باشد،
جز یك صحنه از سرودهی دستجمعی نامفهوم، نشان داده نمیشود. از مراسم تقدیم
قربانیهی روزانه به درگاه خداوند، اهدی هدیی مردمی به معبد بیت المقدس و
جشنها و اعیاد باشكوه مذهبی با حضور مردم در این مكان هیچ خبری نیست.
در نهیت برای بیننده، معلوم نیست كه این كاهنان به جز دعوا و مشاجره و تمسخر و
توطئه، در معبد خداوند چه میكنند.
زن در یهود:
در تاریخ یهود، زنان به درجه نبوت رسیدهاند و 7 زن نبیه در تورات و سیر كتب
انبیاء یهود- عهد عتیق- (و قبل از دوران مورد بحث در فیلم مذكور) ذكر شدهاند. بخشی
اساسی از فریض یهود، مختص زنان است و بخشهیی از آن مانند حلال و حرام خوراك یا
قوانین شنبه و اعیاد مستلزم شراكت زن است.
طبق فرمان خداوند، زنی كه بچهدار میشد، موظف بود با توجه به جنسیت فرزندش، به
درگاه خداوند شخصا در معبد بیتالمقدس قربانی تقدیم كند: «خداوند به موسی چنین
فرمود: با بنیاسرائیل چنین سخن بگو … اگر آن زن دختر بزید… هنگام كامل شدن یام
پاكیاش برای تولد پسر یا دختر، برهی (تا) یكساله برای قربانی سوختنی و جوجه
كبوتر یا قمری برای قربانی خطا به آستانه دروازه چادر وعدهگاه الهی (كه بعدها به
بیتالمقدس تبدیل شد) نزد كاهن آورد … این قانون زنی است كه پسر یا دختر بزید»
(تورات، سفر لاویان، فصل 12، یات 1 الی 7).
چگونه است كه زن طبق یین یهود بید برای تولد دخترش قربانی تقدیم كند، ولی در فیلم
«مریم مقدس» ادعا میشود كه:
«بگویید طبق رسم یهود، حصیرهی خانه را پیین بیندازند، و خود نیز تا مدتی از خانه
خارج نشوید تا ننگ دختردار شدنتان فراموش شود»؟ (فیلمنامه ص 20)
دربارة حضور یافتن زن در معبد بیتالمقدس- ضمن آن كه حفظ حریم میان زن و مرد در
تمام اماكن و به ویژه این محل مقدس یك اصل مهم بوده است- یه
فوق الذكر و نیز چندین یه دیگر از تورات بر این واقعیت دلالت دارند كه نه تنها
زنان مجاز به ورود به صحن معبد بودند، بلكه در بعضی شریط موظف به چنین كاری بودند
و حتی در اكثر مراسم بیت المقدس نیز شركت میكردند. تنها مانعی كه برای ورود زن و
مرد یكسان بود، امكان ناپاكی آنها بود كه با غسل و گذشت مدت زمان معین، برطرف
میشد.
مطابق نقشه معبد بیت المقدس كه در عهدعتیق و تلمود تشریح شدهاست، محوطه بزرگی از
آن «صحن زنان» (عِزْرَت هَناشیم به عبری یا دار النساء به عربی) نام داشت- كه عبارت
اخیر در فیلمنامه ذكر شده اما در متن فیلم سخنی از آن به میان نمیید. مردان و
زنان هنگام انجام مراسم در صفوف جدا از هم در این محوطه جمع میشدند و افرادی كه
قصد تقدیم قربانی داشتند، به صحن داخلیتر وارد میشدند. تنها كاهنان در نوبت مقرر-
و حتی نه همه مردان یا كاهنان یهودی- حق داشتند برای تقدیم قربانی به صحن مركزی
وارد شوند.
بخش اعظم فیلم، به مجادله دربارة حضور مریم در صحن معبد اختصاص یافته كه از یكسو،
نفرت و تبعیض نسبت به زن به نمیش گذارده میشود و از سوی دیگر، برخلاف یین موجود،
به مریم اجازه داده میشود (از سوی همان آدمهی خبیث) كه آلونكی در مجاورت مركز
معبد بسازد و زندگی كند، در حالی كه در هیچ دورهی نه برای مرد و نه برای زن،
اجازه سكونت در معبد وجود نداشت چه برسد به آن كه در آن معبد، خانه یا اتاقی ساخته
شود. در آن معبد، تنها اتاقهیی مشخص برای نگهبانی از معبد- و نه سكونت- آن هم برای كاهنان و لاویان تعبیه شده بود.
همچنین، در هیچ دورهی، «اعتكاف» در بیتالمقدس در بین یهودیان مرسوم نبوده است.
سوءاستفاده غرضورزانه از مقدسات و نمادهی یهودی:
در مجموع میتوان گفت كه این فیلم، با نمیاندن كاهنان، معبد بیت المقدس (البته
بدون تقدس)، البسه یهودی و ذكر چند كلمه یا نام یهودی و جهت دادن به همه آنها در
مسیر ریا و ظلم و سیاهكاری، سعی میكند چهرهی كاملا منفور از این دین الهی برای
بینندهی كه هیچگونه پیش زمینه قبلی از این مكتب در ذهن ندارد تصویر كند.
سومین همیش «گفتوگوی دینی با شوری جهانی كلیساها» پنجشنبه 18 بهمن با تاكید بر
ضرورت همكاری برای مقابله با اثرات جهانی شدن بر مذهب، به كار خود پیان داد.
به گزارش یرنا، در پیان این همیش دو روزه كه موضوع «ادیان و پدیده جهانی شدن» را
مورد بحث و بررسی قرار داد، دانشمندان مسیحی و مسلمان ضمن تاكید بر ضرورت همكاری در
زمینه مقاومت در برابر اثرات جهانی شدن بر مذهب، جدیت خود ر برای ادامه و گسترش این گفتوگوها تا یجاد تفاهم و نزدیكی بیشتر میان اسلام و مسیحیت مورد تاكید قرار
دادند.
شركتكنندگان همچنین بر عدم یجاد فاصله به علت رفتارهی متفاوت و عقید دینی میان
دینداران تاكید كردند.
«جهانی شدن» محور اصلی این گفتوگوها بود و شركت كنندگان این مسئله را بهترین زمینه برای همكاری میان دانشمندان تمام ادیان الهی دانستند. دكتر «طارق میتری» رئیس شوری
جهانی كلیساها گفت:« یكی از مسائلی كه ما حتما بید در ینده روی آن به طور جدی كار
كنیم، توجه به اثرات عمیق جهانی شدن بر روی مذهب است.» وی خطاب به دانشمندان مسلمان
حاضر در همیش تصریح كرد: « ما بید از نظر فرهنگی و اخلاقی با هم همكاری داشته
باشیم.»
معاون پژوهشی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در مراسم اختتامیه این همیش با
اشاره به مسئله «جهانی شدن» تصریح كرد
«ما نگران هستیم كه این مسئله باعث شود زندگی برای انسانها بیمعنی شود». سید عباس
نبوی اظهار داشت: «میان ادیان الهی معانی، پیهها و مبانی و ارزشهی مشتركی وجود
دارد كه میتواند همه ما را به هم پیوند دهد و همه ما درك میكنیم كه اگر آموزههی
ادیان به خوبی عملی میشد، بسیاری از مشكلات، سختیها، جنگها و مقابلههی
انسانها رخ نمیداد». (اطلاعات 20/ 11/ 80)
