اردیبهشت 1380
اشاره
: ادوارد. و. سعید، اندیشمند مسیحی فلسطینی تبار، در 1935 در اورشلیم به دنیا آمد.
محیط زیست ادوارد سعید، او را از ابتدا به اندیشیدن به تب و تابها و رویاروییهی
عقیدتی وا میداشت. خانواده سعید در سالهی 48-1947، به دلیل آشفتگی اوضاع فلسطین،
به قاهره مهاجرت كرد. او در دانشگاه پرینستون امریكا، زبان انگلیسی و تاریخ خواند و
دكتری خود را در دانشگاه هاروارد در ادبیات تطبیقی گذراند.
در همین سالهاست كه او سخنگوی جنبش فلسطین در امریكا میشود و در عین حال به
عنوان یك صاحبنظر ماهر در جلوههی تلویزیونی، روزنامهنگار و استاد برجسته
دانشگاه كلمبیا، میكوشد تا كلیشه «شرق» و نیز عرب را به عنوان یك «تروریست» و سری
سودیی و خردستیز، از اندیشه عوامالناس امریكیی و اروپیی بزدید».
سعید، 5 مهر ماه در امریكا درگذشت.
مطلب زیر بخشی از یك گفتگوی انجام شده در رسانههی امریكیی با اوست:
***
* دانیل پیپس در فیلادلفیا كارگردان برنامهی به نام «بحث خاورمیانه» است. یكی
از جملات او این است كه اعراب سامیاند.
- سامیستیزی هرگز برای توصیف مردمی كه به اعراب حمله میكنند به كار نمیرود. من
فكر میكنم ما بید تمرین كنیم و سخنان نفرتآمیز علیه اعراب را سامیستیزی بنامیم.
از لحاظ تاریخی، در اروپی قرن نوزدهم سامیستیزی هم اعراب و هم یهودیان را فرا
میگرفت.
* این مسئله داری زمینهی دقیق و روشن است، زیرا مردمانی هستند كه از یهودیان
متنفرند.
- به گمان من، آدمی بید به وجود تاریخ هولناك یهودستیزی اذعان كند، به ویژه به
یهودستیزی اروپیی و مسیحی. در اروپ این یهودستیزی در هولوكاست به اوج خود رسید.
غیرقابل قبول است كه كسی تجربه دهشتناك یهودستیزی و هولوكاست را انكار كند. ما
نمیخواهیم تاریخ رنجهی هیچكس ثبت نشده بماند و پذیرفته نشود. به عبارت دیگر،
میان اقرار و اذعان به ستمی كه بر یهودیان رفته و استفاده از آن به عنوان پوششی برای سركوب مردمانی دیگر، تفاوتی عمیق است. آدمی بید بتواند میان آنچه در جنگ
جهانی دوم و در اروپی دوران یهودستیزی گسترده و سازمانیافته بر یهودیان رفته است
و نیز آنچه مردم در باب اعمال وحشتناكی چون اشغال فلسطین احساس میكنند، تمیز قائل
شود. فراموش نكنید كه آنچه اسرییل انجام میدهد، آشكارا به نام یهودیان انجام
میشود. اسرائیل خود پیوند میان یهودیان و اسرییل و رفتار اسرییلیها را تبلیغ
میكند و به آن دامن میزند.
به یاد میآورم زمانی هنگام تهیه فیلمی در نوار باختری بولدوزرهی اسرییلی بعضی از
زمینهی كشاورزی متعلق به اعراب را تخریب میكردند. از یك اسرییلی پرسیدم:
«چگونه میتوانید این كار را انجام دهید؟ این زمینها متعلق به این مردم است و آنها
سالها روی آن كار كردهاند؟» او پاسخ داد: «ین زمین آنها نیست، زمین مردم اسرییل
است». گفتم: «شما عبارت «مردم اسرییل» را به كار میبرید تا مردم دیگری را سركوب
كنید و انتظار دارید همه به خاطر رنج این یهودیان در اروپا با شما باشند. شما
نمیتوانید آن ماجرا را به این جا بیاورید و پوششی برای ستم بر مردمی دیگر كنید».
فكر میكنم درباره یهودستیزی بید بسیار دقیق قضاوت شود. بید میان یهودستیزی در
اروپا و آنچه اكنون اسرییل در خاورمیانه انجام میدهد و به یهودیت باز نمیگردد
تمیز نهاده شود. اهمیت یهودستیزی در كشورهیی چون
اتریش و فرانسه به علت تنفر آنها از یهودیان و آن هم تنها به دلیل یهودی بودن آنها
بوده است. اما امروز اسرییل به نام یهودیان، اعمالی مرتكب میشود و این دو با هم
متفاوتاند....
در اسلام، یهودیان «اهل كتاب» خوانده میشوند. درست است كه در كشورهیی مانند
عربستان و مصر، كوششهیی برای ورود آثار یهودستیزانه از اروپا، مانند «پروتكلهی
بزرگان صهیون» وجود دارد، ام این كاملا استثنیی است و ریشههیی متفاوت با
یهودستیزی كلاسیك اروپا دارد.
* اصولا رنج دیدن چگونه میتواند اندازهگیری یا مقیسه شود؟
- شرمآور و اهانتآمیز است كه انواع رنج را با هم مقیسه كنیم. هرگز درست نیست
كه بگوییم: « آنچه آنان با فلسطینیان میكنند همانی است كه آنها با یهودیان
كردهاند». آنچه بر یهودیان رفته وحشتناك و واقعا بیسابقه بوده است. اما از دیگر
سو، این مسئله نمیتواند به عنوان راه كوچك جلوه دادن آزار وحشتناك فلسطینیان به
دست اسرییل به كار رود. مسئله مقیسه كردن نیست، بلكه رد هر دو موضوع است.
* من خصوصا به عنوان یك آمریكیی به این موضوع علاقهمندم.
- زمانی من در [دانشگاه] یو.سی.ال.ی سخن میگفتم، یك ارمنی از من پرسید: «یا
نسلكشی ارمنیها را با آنچه بر یهودیان رفته یا با آنچه بر فلسطینیان میرود پیوند
میدهید؟» البته موارد مشتركی مثل كشتار و رنج مردم و وجود گونهی جنیت در آنها
هست. اما ینها، همه، اشكالی از رنجاند، غیرقابل پذیرش هستند و نبید ادامه پیدا
كنند.
