اينشتين

اردیبهشت 84

انسان نمونه قرن بیستم ،ینشتین

سال 2005 میلادی ،سال جهانی فیزیك به نام آلبرت ینشتین

سال 2005 میلادی در سراسر جهان از جمله در آلمان یاد آلبرت ینشتین را بسیار گرامی می‏دارند. زیرا امسال دو سالروز را بید جشن گرفت. در 18 آوریل، پنجاهمین سالروز فوت این فیزیك‏دان نابغه و سی‏ام ژوئیه یكصدمین سالگرد ارائه نظریه نسبیت ینشتین می‏باشد. به همین مناسبت دانشمندان و سیاستمداران مسئول سال 2005 میلادی را رسما سال ینشتین نامیدند.

آلبرت ینشتین یكی از مشهورترین پژوهشگران تاریخ است. او در سال 1905 یك رشته از كارهی تحقیقی خود را ارائه كرد كه پیه‏ هی دانش آن زمان را به شدت به لرزه درآوردند. نظریه‏ هی انقلابی او درباره فضا و زمان، اركان اساسی علم فیزیك شدند و زمینه علوم طبیعی جدید را فراهم كردند. اما محققان نابغه در قرن بیستم كم نبودند، ب این وجود تصاویر كمتر كسی به كثرت این پروفسور ژولیده مو كه از سر شوخی، زبان دراز كرده خود را به نمیش می‏گذارد در گوشه و كنار جهان به چشم می‏ خورند. ینشتین نخستین ستاره در زمینه علم بود كه عموم مردم وی را می ‏شناسند.

دیتر هوفمن یكی از كاركنان انستیتوی ماكس پلانك برای تاریخ علوم در برلین، در پی پاسخی برای این پرسش است كه، اصولاً چطور شد ینشتین از این شهرت جهانی برخوردار گردید. او می‏گوید درخشش ینشتین، احتمالا از ماه نوامبر سال 1919 آغاز شد، یعنی زمانی كه تصاویر تهیه شده در یك سفر علمی، برای نظاره یك خورشیدگرفتگی در نزدیكی خط استوا نشان دادند كه اجرام عظیم، همانگونه كه ینشتین پیش‏بینی كرده بود واقعا باعث یجاد خمیدگی در پرتو نور می‏شوند. به عقیده پروفسور بورگن رن مدیر انستیتوی ماكس پلانك: «همین رویداد، ینشتین را به یك ستاره جهانی بدل كرد. این خبر، همه جا سرتیتر مطلب بود. ام این رویداد با یك پیش زمینه سیاسی نیز ارتباط داشت. این خبر مربوط به زمانی بود كه آلمان مدت‏ها بود در انزوی سیاسی به سر می‏برد و توانیی یك دانشمند عالی‏رتبه آلمانی می‏توانست تا حدی موجب تغییر این موقعیت شود.»

آلبرت ینشتین به مثابه یك صلح‏دوست سرسخت رشد یده‏هی نازیسم در آلمان را محكوم كرد و به عنوان یك تبعیدی یهودی در آمریك برای دفاع از حقوق سیاهپوستان تلاش نمود

بنابرین در سال 1919 ینشتین با امید رسیدن به تفاهم میان ملت‏ها، یك شبه مشهور شد. از او نقل می‏شود: «در حال حاضر هر درشكه‏چی و هر گارسنی در این باره بحث می‏كند كه یا فرضیه نسبیت صحیح است یا نه. این برای من مسخره به نظر می‏رسد كه همه جا مردم هیجان‏زده درباره تئوری من بحث می‏كنند، یعنی موضوعی كه این مردم یك كلمه آن را هم درك نمی‏كنند؟ من مطمئنم ین، پدیده راز نفهمیدن است كه آنها را جلب می‏كند.»

اگر چه آلبرت ینشتین این جنجال و هیاهوی دور و بر خود را بیش از اندازه می‏دید ولی اغلب از آن بهره می‏برد تا عموم مردم ر برای آرمان‏هی خود، تحت تأثیر قرار دهد، یعنی آرمان‏هیی همچون صلح، آزادی و حقوق بشر. او به عنوان یك دموكرات معتقد از جمهوری ویمار در برابر دشمنانش دفاع كرد. به مثابه یك صلح‏ دوست سرسخت رشد یده‏هی نازیسم در آلمان را محكوم كرد و به عنوان یك تبعیدی یهودی در آمریك برای دفاع از حقوق سیاهپوستان تلاش كرد. پیش از همه كارهی دیگر، فعالیت‏هی سیاسی ینشتین بود كه باعث شد این برنده جیزه نوبل در زمان زندگی خود ننیر چهره‏ی افسانه ‏ی شود.

به گفته رن: «طبیعتاً بمب اتمی و در این زمینه نامه او به روزولت یكی دیگر از موضوعات مهمی بود كه به معروف شدن ینشتین دامن زد. مسلماً بید از تلاش‏هی فراوان او در آمریك برای مبارزه با سوءاستفاده از انرژی هسته‏ ی به خاطر یك نظم مسالمت‏ آمیز نام برد.» به دلیل اهمیت بسیار زیاد ینشتین، نشریه نیویورك تیمز به او لقب «انسان قرن بیستم» را داد.

پروفسور رن در ادامه می‏افزید: «هر فردی بیستی بتواند مسئولیت مسائلی را كه به او ربط پیدا می‏كنند برعهده بگیرد و هر كسی بید از افقی گسترده برخوردار باشد. در مورد ینشتین این افق گسترده باعث شد كه در تلاش‏هی اجتماعی خود فعال باشد. این واقعیت را می‏توان به ویژه در دوره جنگ جهانی اول به خوبی مشاهده كرد. در آن زمان تقریبا تمامی همكاران او با شیفتگی در جنگ شركت جستند اما او نه. و من معتقدم این هم نمونه‏ی است از این كه هر فردی به سادگی می‏تواند همراه جریان اكثریت نشود بلكه همیشه و مكرراً در جست و جوی ابعاد آزادی‏هی رفتار و رویه شخصی خود باشد.»

متن زیر بیانیه‏ ی است كه آلبرت ینشتین در باب جنگ نوشته است و سیمی انسانی خود را در این نوشته كوتاه نشان داده است:

گفتاری از آلبرت ینشتین:

بی‏گُمان اگر منابع و ذخیر جهان به درستی تقسیم می‏شد و ما نیز چون بردگان، اسیر دست نظریه ‏ها و سنت‏هی سرسخت اقتصادی نمی‏بودیم، هم پول و كار و هم مواد غذایی به اندازه كافی برای همه وجود می‏داشت. پیش از هر چیز اما، نبید اجازه دهیم كه از اندیشه‏ها و تلاش‏‏هی سازنده ما جلوگیری شود و از فعالیت‏هیمان در جهت تدارك جنگی جدید سوءاستفاده شود. من نیز همانند متفكر بزرگ آمریكیی، بنجامین فرانكلین بر این باورم كه «هرگز جنگی خوب و صلحی بد وجود نداشته است». من نه تنها صلح ‏طلبم، بلكه صلح ‏طلبی مبارزه جویم كه برای برقراری صلح باتمام وجود می‏جنگد. هیچ چیز قادر به از میان برداشتن جنگ نیست، مگر آن كه انسان‏ها خود از رفتن به جبهه سر باز زنند. برای تحقق آرمان‏هی بزرگ، نخست اقلیتی مبارز، تلاش و كوشش می‏كند. یا بهتر نیست در راه صلح كه به آن یمان داریم رنج كشید تا در جنگ كه به آن باوری نیست، نابود شد؟ هر جنگ حلقه‏ی است كه به زنجیر بدبختی بشر افزوده می‏شود و مانع رشد انسان می‏گردد. از این رو سرپیچی عده‏ی هر چند كم از شركت در جنگ، می‏تواند نمیش‏گر اعتراض عمومی علیه آن باشد. توده‏هی مردم، اگر در معرض تبلیغات مسموم قرار نگیرند، هرگز هوی جنگ در سر ندارند و بید به آنها در مقابل این تبلیغات مصونیت داد. بید فرزندان خود را در مقابل نظامی‏گری «واكسینه» كنیم، و این كار زمانی ممكن می‏گردد كه آنان را با وح صلح‏طلبی تربیت كنیم. بدبختانه ملت‏ها با هدف‏هی نادرست تربیت شده‏اند. در كتاب‏هی درسی به جنگ ارج می‏نهند و وحشت و خرابی‏هی آن را نادیده می‏گیرند و از این طریق كینه‏توزی را به كودكان تلقین می‏كنند. من اما می‏خواهم آشتی بیاموزم نه نفرت، عشق بیاموزم نه جنگ.

كتاب‏هی درسی از نو بید نوشته شوند تا بتوانند به جی دامن زدن به اختلافات قدیمی و ابدی ساختن پیشداوری‏هی بی‏مورد، روح تازه‏ی در نظام آموزشی ما بدمند. تربیت از گهواره آغاز می‏شود و بر عهده مادران جهان است كه كودكان خود را صلح‏ خواه و صلح‏ دوست تربیت كنند. البته ممكن نخواهد بود كه غریز جنگ ‏طلبی را در محدوده یك نسل از میان برداشت، حتی مطلوب نخواهد بود كه این غریزه را به كل ریشه‏ كن كرد. انسان‏ها بید همواره مبارزه كنند، اما مبارزه در راهی ارزشمند و نه در محدوده‏ هی موهوم و با تعصبات نژادی و با انگیزه زیادخواهی كه بیشتر تحت لوی میهن دوستی صورت می‏گیرد. سلاح ما خرد ماست، نه توپ و تانك.

چه جهان زیبیی می‏توانستیم بسازیم، اگر تمام نیرویی كه در یك جنگ به هدر می‏رود در خدمت سازندگی به كار می‏گرفتیم. یك دهم از نیروی تلف شده در جنگ جهانی اول و بخش كوچكی از ثروتی كه برای تولید تسلیحات و گازهی سمی از میان رفت، كافی بود تا زندگی بیسته‏ی برای انسان‏هی كشورهی درگیر جنگ فراهم آورد و از فاجعه گرسنگی و بیكاری جلوگیری كرد.

ما امروز به همان اندازه كه برای جنگ یثار و ازخود گذشتگی نشان دادیم، بید در راه صلح نیز آماده فداكاری باشیم. هیچ چیز برای من مهم‏تر از مسئله صلح نیست. جز ین، هر آن چه می‏گویم و هر آن چه انجام می‏دهم، قادر به تغییر ساخت جهان نیست . اما شید ندی من بتواند در خدمت امری بزرگ قرار گیرد، ندیی كه اتحاد انسان‏ها و صلح در جهان را فریاد می‏زند.

مقالات مرتبط:
انسان نمونه قرن بیستم
چرا جنگ
سالگرد مرگ آلبرن اینشتین
فلسفه آرمانی من درباره علم و تمدن آلبرت اینشتین