خرداد 85
یكی دیگر از مردان (دیكسیونر) فرهنگ لغتنویس ایرانی یهودی:
دكتر مرتضی معلم در سال 1268 در یك خانواده فرهنگی یهودی متولد شد، او از مفاخر مشهور كلیمیان ایران در علوم پزشكی و فرهنگنویسی است.
در
اواخر سال 1363 چاپ دوم فرهنگ فارسی به فرانسه مرحوم دكتر مرتضی معلم تجدید چاپ شد
و در كتابفروشیها توزیع گردید و همینطور میدانیم كه فرهنگهی مرحوم سلیمان حییم تا
سالهی اخیر هر سال تجدید چاپ میشود و بدون اغراق در كشور ما كمتر تحصیلكرده و
روشنفكری است كه بتواند ادعا كند كه در دوران دانشآموزی و دانشجوئیش از فرهنگ حییم
استفاده نكرده و به وجود آن نیازی نداشته است و هنوز هم بعد از نیم قرن كه از چاپ
نخستین كتاب لغت انگلیسی- فارسی و فارسی- انگلیسی حییم میگذرد و با وجود صدها كتاب
فرهنگ لغت كه در طول این سالها چاپ شده و بیتردید بعضی از آنها در جهت كمال انتشار
یافته، باز هم فرهنگ حییم راهنمی دانشجویان و دانشپژوهان است.
فرهنگ فارسی به فرانسه دكتر مرتضی معلم را نیز میتوان از جمله كاملترین فرهنگهی فارسی به فرانسه دانست كه تاكنون منتشر شده، كه در واقع دكتر مرتضی معلم تمام عمر خود را در تكاپوی نوشتن این فرهنگ بود و سی سال به طور مداوم روی این كتاب زحمت كشید، این كتاب مورد تائید همه اساتید و شرقشناسانی است كه در كشورهی مختلف با زبان فارسی و فرانسه سروكار دارند و همچنین در سالهی اخیر مورد توجه مترجمین و دانشجویان و نویسندگان ایرانی قرار گرفته است. چاپ اول فرهنگ فارسی- فرانسه دكتر معلم در سال 1349 منتشر شد.
در این شماره نشریه بینا شرح حال این ایرانی یهودی را به اطلاع خوانندگان عزیز میرسانیم.
دكتر مرتضی معلم در یك خانواده روحانی كلیمی متولد شد و تحصیلات ابتدیی خود را در مدارس سنتی كلیمیان و در مدرسه اتحاد تهران ادامه داد، تحصیلات متوسطه خود را در سال 1290 هجری شمسی در مدرسه سنلوئی آغاز كرد و در همین مرحله به زبان فرانسه آشنیی بیشتری پیدا كرد. دكتر معلم مدتها در مدارس تهران زبان فرانسه تدریس میكرد و در همین مرحله بود كه اشتیاق فراوان برای تدوین فرهنگ واژهها و اصطلاحات از زبان فارسی به زبان فرانسه در او پیدا شد و با جدیت كامل این شوق را دنبال نمود و از همان موقع شروع به جمعآوری لغات و معانی و واژههی مختلف زبان فارسی و معادل آن به زبان فرانسه نمود.
دكتر مرتضی معلم در سال 1298 وارد دانشكده طب شد و در سال 1302 از دانشكده و یا مدرسه طب فارغالتحصیل شد و به كار طبابت پرداخت و به استخدام وزارت بهداری درآمد. تا سال 1306 سمت «رئیس صحیه بلاد شرق» بود و پس از آن تا سال 1311 «رئیس قرنطینه «رز غربی ایران (قصر شیرین)» بود و در این پستها به خدمتگزاری مشغول شد و در مقام یك طبیب دلسوز و متعهد به مردم میهن خود خدمت نمود و پس از آن نیز در تهران و سیر شهرها به خدمت پزشكی اشتغال داشت ولی در تمام این مدت یك لحظه از تدوین فرهنگ فارسی به فرانسه غفلت نمیكرد. در سال 1334 از خدمت دولت در وزارت بهداری بازنشسته شد و میتوان گفت از این تاریخ تا هنگام وفات در مرداد ماه 1358 تمام نیرو و توان و وقت خود را به نوشتن این فرهنگ اختصاص داد.
دكتر مرتضی معلم در نوشتن فرهنگ فارسی به فرانسه از شیوه «فیشنویسی» استفاده میكرد و انتخاب همین شیوه به او امكان میداد تا در هر فرصتی هر واژه و اصطلاحی را تكمیل نمید و بر آن اضافه و یا از آن كسر كند، دكتر معلم در سالهی آخر عمر خود با وجود كهولت و ناتوانی جسمی كار تصحیح فرهنگ را خود شخصاً به عهده گرفت و با علاقه و پشتكار در چاپخانه حاضر میشد و یك یك موارد را خود كنترل و صحیح مینمود.
دكتر مرتضی معلم درباره انتشار فرهنگ فارسی – فرانسه میگوید:
در نیمه دوم 1311 به تهران بازگشتم و چون میدانستم در دیگر شهرها وسیل لازم برای تكمیل فرهنگ خود نخواهم داشت ناچار از قبول خدمت مجدد برای ولیات خودداری كردم و به هر سختی و هرمانی بود به تكمیل فرهنگ خود پرداختم و در نتیجه با كوشش زیاد به جی عمر از دست رفته هزارها اوراق روی هم انباشته گشت و مبدل به این فرهنگ شد.
در اواخر سال 1342 دو استاد شرقشناس فرانسوی به تهران آمدند و پس از مطالعه این فرهنگ چاپ آن را مفید دانسته و مرا به سوی استاد محمد معین راهنمیی كردند. این استاد فرهنگ دوست مرا تشویق و به موسسه انتشارات امیركبیر معرفی نمودند و خوشبختانه این معرفی مفید واقع گردید و كار چاپ این فرهنگ آغاز شد.
دكتر مرتضی معلم بیتردید یكی از مفاخر جامعه یهودی ایران است. او به هنگام مرگ حدود 90 سال داشت. یادش گرامی و روانش شاد باد.
