يهوديان و مطبوعات ايران

هارون یشییی، رئیس انجمن كلیمیان تهران و مدیر مسئول نشریه افق بینا، روز دوشنبه 15 اردیبهشت، طی نشستی در سالن شماره 4 جشنواره مطبوعات واقع در محل دائمی نمیشگاه كتاب تهران، به یراد سخنرانی حول موضوع «یهودیان و مطبوعات یران» پرداخت.

هارون یشییی داشتن زبان محاوره مشترك فارسی در طی قرن‎هی متمادی را یكی از عوامل نزدیكی یهودیان با فرهنگ ایرانی دانست و سابقه آشنیی یهودیان با مطبوعات را همزمان با فعالیت مدارس آلیانس در ایران ذكر كرد و گفت:‌ فرهنگ یهودی ایران قبل از سال 1285 هـ.ش (سده 1800 میلادی) صرفاً در كنیساها شكل می‏گرفت و بیشتر حول مسائل و فریض دینی بود، نشریات و كتب دینی نیز شامل توضیح اعیاد و اجری مراسم و دعاهی روزانه بود. اما با آمدن (مدارس) آلیانس، تحولات فكری در یهودیان ایران به وجود آمد و آنها را با فرهنگ اروپیی آشنا كرد و همین امر باعث شد كه یهودیان از پوسته محدودی كه در آن بودند خارج شوند و این تحولات فكری همزمان با دوران مشروطیت ابعاد وسیع‏تر پیدا كرد و بارور شد.

وی سپس به ذكر تاریخچه نشریات یهودیان پرداخت و گفت:‌ اولین نشریه یهودیان به نام «شالوم» (در زبان عبری به معنی سلام) در سال 1294 در تهران به خط عبری و زبان فارسی منتشر شد. در سال 1299، روزنامه «هَگِئولا» و در سال 1301، روزنامه «هحییم» نیز كه خط فكری جداگانه‏ی را مطرح می‏كرد منتشر می‏شد و با انتشار این نشریات در میان یهودیان ایرانی دیدگاه‏هی متفاوت در مقابل هم قرار گرفتند. انجمن كلیمیان وقت برای انتشار شالوم، چاپخانه‏ی به نام «مطبعه یهودیان یران» احداث كرد. در همین دوران به دلیل تسلط یهودیان به زبان فارسی، فرهنگ‏نویسی به یكی از فعالیت‏هی فرهنگی و شغل اختصاصی یهودیان تبدیل شد. از جمله فرهنگ‏هیی كه در این دوران به چاپ رسیدند، فرهنگ كامل فارسی به فرانسه و فرانسه به فارسی «دكتر مرتضی معلم» و فرهنگ‏هی «سلیمان حییم» است.

یشییی در ادامه افزود: پس از توقفی كه در انتشار روزنامه شالوم و حییم یجاد شد، دو جریان فكری در جامعه یهودی ایران شكل گرفت: ‌تفكری كه از جریان صهیونیستی طرفداری می‏كرد و دیگر تفكری بود كه بر پیوند یهودیان با مردم ایران اصرار داشت. پس از شكل‏گیری تفكرات صهیونیست‏ها مبنی بر تجمع یهودیان در سرزمین مقدس و تشویق به مهاجرت آنان، یهودیان ایران هم از آن متأثر می‏شوند. از دیرباز حوزه فرهنگ و تجمع یهودیان جهان شامل دو محدوده جغرافییی می‏شد: محدوده اروپی شرقی و غربی كه آغازگر مهاجرت بودند و محدوده دوم یهودیانی كه در كشورهی اسلامی زندگی می‏كردند. طی سال‏هی 1948 تا 1956 اكثر جمعیت یهودیان از كشورهی اسلامی مهاجرت كردند و عمدت این مهاجرت‏ها به اسرائیل بود.

یشییی در ادامه سخنرانی افزود: اولین نشانه ‏هی گریش به جناح چپ در میان یهودیان در روزنامه «راهنمی یهود» كه در سال 1322 به چاپ می‏رسید، به چشم می‏خورد. از سال 1323 همزمان با انتشار نشریه فوق، نشریه فرهنگی «اسرائیل» انتشار می‏یافت و انتشار آن حدود 3 سال به طول انجامید و هدف آن یجاد تعادل بین فرهنگ صهیونیسم سیاسی و ادامه زندگی یهودیان در ایران بود. مجله «سینا» از دیگر نشریات كلیمیان بود كه اولین شماره آن در سال 1326 به چاپ رسید و به جناح راست و صهیونیسم‏ گریش داشت. پس از آن مجله «عالم یهود» انتشار یافت كه چاپ آن 9 سال طول كشید و عقید صهیونیستی داشت و سرانجام چاپ آن در سال 1328 متوقف شد. همچنین از سال 1329 مجله «دانیال» به مدت یكسال منتشر شد و سعی داشت بین صهیونیسم و تفكر چپ تلفیق یجاد نمید.

رئیس انجمن كلیمیان اظهار داشت: قبل از سال‏هی 1332 و كودتی 28 مرداد، دو نشریه خیلی مهم از طرف یهودی‏ها به چاپ می‏رسیدند: یكی مجله «نیسان» كه ارتباط فكری و اجتماعی با جامعه یهود نداشت و فقط مدیر مسئول آن یهودی بود و به عنوان روزنامه حزب توده منتشر می‏شد و سرانجام توقیف شد. دیگری مجله هفتگی «بنی‏آدم» كه حدود 4 سال منتشر می‏شد و سعی آن القی این اندیشه بود كه به جامعه یهود بفهماند به رغم همه مشكلات و تضادهی موجود در جامعه، مهاجرت راه‏حل نهیی برای یهودیان نیست.

بعد از توقف انتشار بنی‏آدم تا انقلاب اسلامی ایران هیچ نشریه‏ی به جز بولتن‏هی داخلی انجمن كلیمیان تهران و سیر گروه‏هی اجتماعی یهودیان منتشر نشد. مهمترین نشریه یهودیان بعد از انقلاب نشریه «تموز» بود كه توسط جامعه روشنفكران یهود به چاپ می‏رسید و اهمیت این نشریه در دنبال كردن اندیشه‏هی غیرصهیونیستی بود و رفته رفته به بلندگوی جامعه یهودی تبدیل شده بود. یشییی در ادامه گفت: متأسفانه پس از سال 1368 انتشار مجله تموز میسر نشد چرا كه اكثر دست‏اندركاران آن مسئولیت‏هی اجتماعی به عهده گرفتند و مسئولین نشریه درگیر كارهی اجتماعی شدند.

رئیس انجمن كلیمیان تهران ضمن اشاره به فشارهی وارد بر یهودیان از طرف صهیونیسم‏ و كاهش امنیت اجتماعی، فرهنگی در داخل كشور، نقش امام خمینی را بسیار مؤثر ارزیابی كرد و افزود: گفته امام كه «ما مسئله صهیونیسم و یهودی‏ها را جدا می‏كنیم» در روابط میان افراد جامعه و كلیمیان تأثیر بسزیی داشت.

یشییی افزود: ینك به همت جوانان یهودی نشریه «افق بینا» منتشر می‏شود و مورد توجه همكیشان و هموطنان عزیز قرار گرفته است. در نشریه افق بینا دو كار عمده صورت گرفته است،‌ یكی ینكه خبرهی جامعه یهود بین یهودیان ایران و هموطنان غیریهودی و فارسی‏زبانان خارج از كشور مطرح می‏شود، و دیگر ینكه بخش‏هیی از مسائل و احكام شریعت یهود نیز در آن به روشنی بیان می‏‎شود تا همگان با آن آشنا گردند.

این جلسه با پرسش و پاسخ میان حضار و هارون یشییی خاتمه یافت.