من اینجایم چراغم در این خانه می سوزد

دکتر مره صدق
اسفند 1386

م ایرانیان یهودی با حضوری پویا و به درازای تاریخی بیش از سه هزاره، در طول سالیان متمادی همراه با پاسداشت هویت ملی خود، همواره به میراث دینی یهودیت میزراحی پای‌بند بوده‌ایم و در طی چالش‌های فراروی خود در سالیان دراز، هویت ملی خود را با هویت دینی خود درآمیخته‌ایم و هویت واحد ایرانی یهودی را ساخته‌ایم و نسل‌های متوالی به حراست این نهال، که اکنون درختی تناور شده است، رنج‌ها برده‌‌ایم و در سایه‌ی آن، شادی‌ها و پای‌کوبی‌ها و شادخواری‌ها کرده‌ایم. این شجره‌ی پاک، بی‌شک از شرایط اقلیمی– فرهنگی– جغرافیایی، اقتصادی و سیاسی ایران بزرگ متأثر شده و بالیدنی سازگار و همخوان با زیستگاه و میهن‌مان یافته است و به همانسان نیز، بر فرهنگ و تمدن ایران بزرگ اثر گذاشته‌ایم و تأثیر فرهنگ یهودی بر شعر و ادبیات فولکلور و زبان و علوم متفاوت در ایران، انکارناپذیر است. تا بدان‌جا که حتی برخی واژه‌های عبری وارد «زبان کوچه» و بازار شده است.
برآیند این واکنش دوسویه در پویاترین شکل ممکن، پناهگاهی بس مستحکم ساخته است که همواره در تندباد حوادث و مرارتها و ناملایمات، جان‌پناه ما بوده و در روز سرور و بهروزی، جشنگاه‌مان.
از مهم‌ترین مشخصات این هویت واحد و تفکیک‌ناپذیر، پای‌بندی راسخ به آداب و سنن است. آداب و سنن زیبا و شایسته‌ای که در طی قرن‌های متمادی شکل گرفته و بالیده‌اند و وجه غالب رویش و بالندگی این فرهنگ، همواره درون‌زا و این‌جایی بوده است. به دیگر سخن، این فرهنگ دینی همواره توسط خود ما با پای‌بندی کامل به اصول اعتقادی‌مان، پالایش شده و ما خود به پیشبرد و آموزش آن به نسل‌های بعد، همت گمارده‌‌ایم و چه عمرها و آرزوها که در این راه نثار کرده‌ایم. این فرهنگ نیز هم‌چون سپری قابل اعتماد در تندباد حوادث ما را از افراط و تفریط بازداشته و در برابر تهاجمات دوسوی خرافات و الحاد، مصون داشته است و نیز به ما آموخته که یهودی بودن نه تنها هیچ تضاد و تباینی ب ایرانی بودن ندارد، که حتی ایرانی خوب بودن را شدیداً تشویق می‌کند. این فرهنگ‌، شهروند خوب ایران بودن و پای‌بندی کامل به انسجام ملی و ارزش‌های فرهنگی را واجب شرعی می‌داند و دفاع از منافع ملی را امر می‌‌کند و به مقابله با دشمنان این کهن بوم و بر سفارش می‌کند.
در این میان، به خاطر ماهیت پویای جریان‌های فکری و فرهنگی، همواره ترویج و پیشبرد و بهسازی این هویت دینی، امری کاملاً درون‌زا و این جایی بوده است و هیچ‌گاه تفکرات خارج از چهارچوب یهودیت میزراحی نتوانسته‌اند پایگاهی قابل اعتنا یابند یا اثری درازمدت و مانا در این هویت مذهبی داشته باشند که پیرایه عاریتی نه تنها دلربا و زیب‌افزا نیست، که اغلب کراهت آرد و زشتی افزاید، به سان وصله‌ای ناهمگون بر وجوه فرهنگی و عقیدتی جامعه‌ی ما. حتی در سخت‌ترین شرایط این مُلک نیز، آنان که مردانه مانده‌اند، در آموزش، حفظ و حراست از این فرهنگ کوشیده‌اند. می‌دانیم که غایبان صحنه‌ی زندگی اجتماعی، نه داوران منصفی می‌توانند باشند و نه صاحب‌نظران مخفی به شمار می‌آیند؛ که اگر مرمت خانه واجب است، وظیفه و حق ساکنان بیت است که براساس ممکنات و امکانات خود از بین مصالح و ابزار و راه‌کارهای ممکن، بهترین را برگزینند، که اگر بنا به دخالت در امور دینی ما توسط دیگران باشد و ما آن را روا داریم (از هر سو که باشد) این دخالت می‌تواند توسط منابع متعددی اعمال شود که لاجرم برآیند آن به سوی قوی‌ترین منبع دخالت خواهد بود و به یاد داریم که هنوز حافظه‌ی جمعی کوتاه‌مدت ما، از عوارض این دخالت‌ها مخدوش است. پس حراست از هویت دینی ما، وظیفه و حق طبیعی خود ماست، به قسمی که به هیچ گروهی خارج از دایره‌ی جامعه‌ی ایرانیان یهودی اجازه‌ی تصمیم‌گیری در امور داخلی خود را به طور اعم و در امور فرهنگی خود به طور اخص ندهیم، زیرا که اگر رواداری این مداخله (هر چند دلسوزانه و مشفقانه) تحقق یابد، مجوزی داده‌ایم به تصمیم‌گیری‌های قیم‌مآبانه‌ای که با خلقیات فرهنگی ما نه تنها سازگار نیست، که با روحیات ما در تضاد است.
تنها م ایرانیان یهودی هستیم که می‌توانیم با درک شرایط خاص زمان و مکان، در رابطه با سرنوشت فرهنگی و دینی خود، جامع‌ترین، دقیق‌ترین و قابل اجراترین تصمیم را بگیریم و بدین‌وسیله، کیان دینی خویش را از هر دخالت نابه‌جا – که می‌تواند مخرب و خطرناک باشد- حفظ کنیم.