نشریه سازمان دانشجویان یهود شیراز اهوا
مهر 88
یمن کشوری است با حدود 530000 کیلومتر مربع وسعت و حدود 22 میلیون نفر جمعیت . این
کشور از شمال به عربستان سعودی ، از جنوب به خلیج عدن ، از غرب به عمان و از جنوب
به دریای سرخ منتهی می گردد .
قسمت شمالی این سرزمین در سال 1918 با جدایی از عثمانی و قسمت جنوبی آن در سال 1967
به خروج نیروهای انگلیسی به استقلال رسیدند . کشور یمن کنونی در 22 می 1990 بعد از
پیوستن قسمت شمالی و جنوبی این سرزمین با هم به وجود آمد . نظام این کشور جمهوری
است و نخستین رئیس جمهور آن که از سال 1999 تا کنون بر کشور حکومت می کند علی
عبدا.. صالح نام دارد .
یهودیان یمن از جمله یهودیان هستند که می توان آن ها را جزء یهودیان میزراخی طبقه
بندی نمود . آداب و رسوم میزراخیها با آداب و رسوم سفارادیها و اشکنازی ها به عنوان
بزرگترین گروه های یهودی متفاوت است . در سال های اخیر و به دنبال مهاجرت های
فراوان آداب و رسوم یهودیان یمن ، شباهت بسیاری با آداب سفارادیها یافته است .
فرضیه های مختلفی در مورد ورود یهودیان به یمن وجود دارد . برخی سکونت نخستین گروه
های یهودی در یمن را به زمان حضرت سلیمان نسبت می دهند . طبق این فرضیه نخستین
ساکنان یهودی یمن ، کسانی هستند که توسط حضرت سلیمان جهت تهیه طلا و نقره برای ساخت
معبد مقدس به آن سرزمین فرستاده شده بودند . تاریخدان عرب ابوافدا (1881 ) قدمت
زیست یهودیان در یمن را به سال 1451 قبل از میلاد نسبت می دهد . افسانه ای نیز
یهودیان یمن را حاصل ازدواج "بلقیس" ملکه سبا با حضرت سلیمان می داند . بلقیس در آن
زمان اریتره ، اتیوپی و یمن را تحت تسلط خود داشته است .
در برخی منابع اشاره شده است که یهودیان صنعا ( پایتخت یمن ) 42 سال قبل از خرابی
معبد اول و در زمان یرمیای نبی به این کشور مهاجرت کرده اند . در این گروه 000/75
نفری تعـــدادی از کاهنها و لوی ها هم حضور داشته اند .
تعدادی از تاریخدانان ریشه یهودیان هبان ( از دیگر شهرهای یمن ) را به زمان سلطنت
هرود ( پادشاه سرزمین یهودا ) در زمان رومی ها و قبل از خرابی معبد دوم نسبت می
دهند . گویا هرود تعدادی از شهروندان خود را به عنوان نیروهای ذخیره جهت ارتش روم
به هبان فرستاده بوده است .
حکایت افسانه مانند دیگری میان یهودیان یمن متداول است که البته به ریشه آنها اشاره
نداشته ولی گویای وضعیت دشوار آنها در یمن است . آنها معتقدند که در هنگام ساخت
معبد دوم ، ایشان دستور عزرای نبی مبنی بر برگشت به سرزمین مقدس را نادیده گرفته و
به همین خاطر مورد لعن ونفرین او قرار گرفته اند . این گروه از یهودیان فقر و
بیچارگی خود را ناشی از این امر دانسته و از گذاشتن نام عزرا بر فرزندان خود اکراه
دارند .
وضعیت یهودیان در قرن های پنجم و ششم میلادی وضعیت مناسبی بوده است . در این محدوده
زمانی حاکمان یمن روی خوشی به یهودیان نشان داده و حتی چند نفری از ایشان نیز به
دین یهود گرویده اند . در قرن دهم با حاکم شدن فرقه زیدیه ( از فرقه های اسلامی )
بر یمن ، قوانین سختی بر یهودیان اعمال گردید . این روند تا حاکم شدن صلاح الدین
ایوبی بر مصر ادامه داشت . گویا در زمان این سلطان دانشمند یهودی یمنی یعقوب بن
نتنال با نوشتن نامه ای به هاراو موشه بن مــیــمــون ( هارامبام ) که به دربار
صلاح الدین نزدیک بوده است از او می خواهد تا از طریق صلاح الدین بر حاکمان یمن
فشار وارد کند تا ایشان از آزار و اذیت یهودیان دست بردارند .
یهودیـــان یمن در طول تاریخ زیست در این سرزمین سختی های بسیاری را تحمل نموده اند
. در سال 1922 امام یحیی ، حاکم یمن قانونی را تصویب نمود که به موجب آن کودکان
یهودی زیر 12 سال که به هر دلیل پدر خود را از دست می دادند ، می بایستی تحت
سرپرستی یک خانواده مسلمان قرار گرفته و با اقوام یهودی خود قطع رابطه نمایند .
تاریخ یهودیان یمن ، افراد بسیاری را سراغ دارد که دارای ریشه ای یهودی بوده ولی
طبق این قانون اسلام آورده اند . ابولرحمان الحریانی یکی از این افراد است که مدت
کوتاهی نیز یک مسئولیت کلیدی را در یمن بر عهده داشته است .
در فاصله بین سال های 1947 تا 1960 و به دنبال افزایش فشار بر یهودیان ، بیش از
000/50 نفر از یهودیان یمن به کشورهای دیگر منجمله فلسطین مهاجرت نموده اند . اسناد
تاریخی نشان می دهد که در سال 1947 تنها در عدن ( یکی از شهرهای یمن ) 82 نفر از
یهودیان توسط گروه های تندرو به قتل رسیده اند .
در حال حاضر اجتماع یهودیان در یمن به دو اجتماع کوچک در بیت هراش و رایداه خلاصه
می گردد. یهودیان ساکن بیت هراش از امکاناتی مانند کنیسا ، میقوه ، یشیوا و مدرسه
علوم دینی دختران بهره مندند . این امکانات را یک گروه خارجی در این شهر فراهم
نموده اند . در این شهر همچنین یک راو امور دینی یهودیان را مدیریت می کند . در
رایداه که در 45 مایلی صنعا قرار گرفته است امکانات کمتری برای زیست یهودیان وجود
دارد . در 11 دسامبر 2008 راو جوان این شهر (موشه یاییش النهاری ) توسط عوامل یک
گروه تندرو به قتل رسید . این راو در هنگام قتل تنها 30 سال داشت . علی عبدا.. صالح
رئیس جمهور یمن طی طرحی قصد دارد یهودیان باقی مانده در یمن را به شهر صنعا و به یک
نقطه امن منتقل نماید . طبق این طرح هر خانواده یهودی قطعه ای زمین نیز جهت ساخت
خانه دریافت خواهد کرد .
در فاصله بین سال های 1861 تا 1993 و به دنبال افزایش فشار بر یهودیان یمن سه جنبش
مسیحایی ( ماشیخ دروغین ) در یمن پدید آمد . آخرین این جنبش ها در فاصله 1888 تا
1993 اتفاق افتاد . در این جنبش شخصی به نام یوسف عبدا... ادعا نمود که ماشیخ است .
یهودیان یمن از محدود یهودیانی هستند که در شنبه ها و اعیاد هر دو متن عبری و آرامی
تورات را قرائت می نمایند . کودکان یهودی یمن تقریبا از 6 سالگی در خواندن تورات
تسلط می یابند . یهودیان یمن ملودی خاصی برای قرائت تورات و همچنین متونی مانند
طومار استر ، مراثی یرمیا ، میشله و تهیلیم دارند که مشابه آن را در کمتر جامعه ای
از یهودیان دنیا می توان یافت . یهودیان یمن در کنیسا روی فرش می نشینند و حتی در
حال حاضر و پس از مهاجرت نیز این رسم خود را حفظ کرده اند . گویا این سنت از رسم
مسلمانان در مساجد یمن وام گرفته شده است .
در بین یهودیان یمن دانشمندان بنامی نیز دیده می شوند . برای نمونه می توان به
افراد زیر اشاره کرد :
نتنئل بن یشعیا : این شخص در قرن 14 میلادی تفسیری به زبان عربی بر تورات نوشته است
.
سعدیا الدانی : ترجمه سه کتاب وییقرا ، بمیدبار و دواریم به عربی در نیمه دوم قرن
پانزدهم میلادی
اوراهام بن شلومو : ترجمه نویئیم به عربی
داوید بر عمرام الدانی ( 1413-1430 م . ) : نویسنده میدراش هگادول
در بین یهودیان یمن ( البته در زمان زیست در یمن ) گروههای مختلفی نیز شناسایی شده
است . از این گروه ها می توان به گروه های بلدی(=برگرفته از واژه عربی بلد به معنای
شهر)، شامی(= برگرفته از واژه شام پایتخت سوریه) و مایموندیس(=وابسته به بن میمون (
هارامبام )) اشاره نمود . تفاوت عقیدتی این سه گروه در پذیرفتن یا نپذیرفتن قبالا ،
تلمود و میشنه تورا ( کتاب منسوب به هارامبام ) است . در برخی از متون نماز این سه
گروه نیز تفاوتهایی دیده شده است . در حال حاضر اکثر یهودیان یمن از رسوم سفارادی
تبعیت می نمایند .
