رحمن دلرحیم
ماه الول، فرصتی است برای درك حقیقت خلقت جهان هستی و رابطه انسان با خد.اوند كه در مركز این آفرینش قرار دارد. در این ماه، هر فرد یهودی رفتار خود با خداوند و انسان ها را مورد بازبینی قرار داده و از خطاها و اشتباهات، توبه می كند. توبه در واقع معالجه است. بازگشت است، بهره برداری از نتیجه اطاعتِ خدا و تسلیم در برابر دستورهی دینی و پاك شدن و دگرگونی واقعی است.
پذیرفته شدن توبه، خود سنتی است در كنار سنتها و قوانین طبیعی و اجتماعی پروردگار
توبه یكی از مهمترین راههی
لطف الهی است چنانچه حضرت داود در كتاب مزامیر (فصل 25 یه 8) می فرمید:
خداوند شیسته و عادل است بنابرین به گناهكاران راه را آموزش می دهد.
همچنین توبه
نمودن و اقرار كردن به خطاها امری است از اوامر الهی در تورات مقدس (تثنیه
فصل30 یه 2) آمده است:
به درگاه خدا خالقت توبه كن از صمیم قلب و اوامرش را
اطاعت نما چنانكه من امروز به تو و به فرزندانت توصیه می نمیم.
و در كتاب یشعیا نبی (فصل 55 یه 6 و 7) می فرمید: خدا را طلب كنید تا او را بیابید، بخوانید او را كه نزدیك می باشد: شخص شریر راه بدش را و مرد نابكار افكارش را ترك نمید. برگردد بسوی خدا كه رحم خواهد كرد به او چون خدی ما بخشنده است.
هر كه به گناهان خود اقرار می آورد ولی قلبش تصمیم ترك نمودن آنرا نمی گیرد مثل كسی است كه شیئی ناپاك را در دست دارد و مشغول غسل كردن می باشد. با آنكه توبه برای همیشه مفید است ولی طبق اعتقادات یهود، توبه در ماه اِلول (آخرین ماه تقویم عبری) و ده روز توبه بین روش هشانا (اول سال) تا كیپور (روزه بزرگ) سریعتر مورد قبول واقع خواهد شد.
ماه الول را ماه رضامندی نیز می نامند زیرا در روز اول ماه الول بود كه حضرت موسی به كوه سینی صعود نمود ت برای مرتبه دوم لوحه هی پیمان الهی را دریافت نمید. حضرت موسی چهل شبانه روز در كوه توقف نمود كه پیان آن روز دهم تیشری می باشد. این روز مصادف با روز كیپور (روزه بزرگ) است كه توانست برای قوم یهود موجب بخشودگی و آمورزش گردد. در چنین روزهیی پروردگار متعال نسبت به قوم بر سر لطف آمده از خطی آنها در گذشت.
از آن زمان این روزها بعنوان روزهی رضامندی توبه و تزكیه نفس تعیین گردید.
از دومین شب ماه اِلول مؤمنین در كنیساها اجتماع نموده و مجموعه نمازهی مخصوصی را كه به نام سلیحُوت معروف است با تضرع و التماس می خوانند. كلمه سلیحُوت از لغت عبری سِلَح مشتق شده و معنی آن بخشیدن و آمرزیدن است. خواندن سلیحوت تا كیپور ادامه دارد.
مجموعه سلیحُوت اساساً نوعی سرود مذهبی عارفانه است و هدف آن درك صفات باریتعالی و نزدیك شدن به حضرت حق و توصیف احساسات درونی و مذهبی فرد و اجتماع، درخواست بخشیش از خداوند و توبه از خطاست.
در موارد مختلف در كتاب مقدس تاكید شده است كه سلیحا به معنی بخشیش به لطف و اراده ذات خداوند بستگی داشته و به انسان تواب اعطا می شود. یات ذیل مبین این نظریه هستند:
رحمت و مغفرت از آن خداوند خالق ما است (دانیال 9-9) و نیز در كتاب مزامیر داود می فرمید: بخشیش نزد تو است تا از تو بترسند (مزامیر داود فصل 130 یه 4) و همچنین در كتاب نحمی این گونه ذكر شده است: اما تو خدی غفور و كریم و رحیم و دیر غضب و كثیر احسان بوده یشان را ترك نكردی (نحمیا 9-17)
قسمت هی مختلف مجموعه سلیحُوت در یك زمان واحد و در یك مكان معین و تالیف نشده اند بلكه این مجموعه در زمانهی مختلف و بوسیله افراد جوامع مختلف یهودی به رشته تحریر درآمده است. قدیمی ترین نسخه سلیحُوت در كتاب سیدوری است كه ((راو عمرام گائون)) در قرن نهم میلادی تالیف نموده است. ساختن این نوع اشعار مذهبی عرفانی و تا قرن شانزدهم ادامه داشته است. در سلیحوت هی سفارادی كه مورد استفاده یهودیان ایران نیز می باشد هدف و متن اصلی سلیحوت یعنی درخواست انسان از پیشگاه خداوند و طلب بخشیش بخوبی حفظ شده است ولی در سلیحُوت هی برادران اروپائی، راجع به رویدادهی ناگوار تاریخی، مخصوصا از شهیدانی كه خون آنان به ناحق ریخته شده است نیز مطالبی آورده شده است.
شوفار (كرنا) چیست؟
((شوفار)) یكی از قدیمی ترین آلات موسیقی است كه تاكنون بشر آنرا شناخته است. آن را از شاخ حیوانات حلال گوشت می سازند و به همین علت در عالم قدیم در موارد مختلف از آن استفاده می شد. در كتاب مقدس موارد مختلف استعمال شوفار ذكر شده است.
معنی حقیقی كلمه شوفار معلوم نیست برخی آن را از ریشه شوفار بمعنی درخشان بودن یا تیز بودن دانسته اند. شید بدلیل ینكه صدی آن تیز و نت هائی كه از آن خارج می شود گوش خراش می باشند، چنین نامی برای آن انتخاب شده است.
امر نواختن شوفار از كتب مقدس:
تورات مقدس (سفر اعداد فصل 29یه1) می فرمید: ((روز اول ماه هفتم مقدس است(رو ش هشانا) در آن روز هیچ كاری را انجام ندهید برای شما روز نواختن باشد)) و یا در سفر لاویان (فصل 23 یات 24و25) آمده: ((با بنی اسرائیل متكلم شده بگو كه اول ماه هفتم برای شما روز تعطیل و یادگار مقدس نواختن است هیچگونه كاری را انجام ندهید و قربانی آتشی ر برای خداوند بگذرانید.))
كتاب یشعیا فصل
58 یه1 می فرمید:
با صدی بلند از گلوی خود فریاد نموده و دریغ مكن. مثل
شیپور صدی خود را بلند كن و قوم مرا از خطاهی آنها آگاه نما
همچنین در كتاب هارامبام (قسمت توبه فصل 3 بند 4) آمده: ((اشارات مرموزی راجع به نواختن شوفار داده شده و مقصود این كه ی خفتگان بیدار شوید و ی چرت زدگان هوشیار گردید و اعمال خود را تجسس كرده و توبه نمائید و خالق خود را به خاطر بیاورید .... هر كس از اعمال بد خود منصرف گردد)).
در كتاب یهوشوع (فصل ششم) چنین آمده كه سپاهیان آن حضرت، روزی یك مرتبه در حالی كه 7 كاهن در پیشاپیش آنان در حركت بودند و ((كرنا )) می نواختند شهر ((یریحو)) را طواف می كردند. در روز هفتم 7 مرتبه این عمل تكرار گردید، حصارهی شهر فرو ریخت و شهر تسلیم شد.
شاخ هر حیوان اهلی مانند قوچ و بز برای ساختن شوفار و نواختن آن در روز روش هشانا (اول سال) و آخر روز كیپور (روزه بزرگ) مناسب است. اما علمی یهود برای شاخ قوچ مزیت و ارجحیتی مخصوص قائل شده اند زیرا در هنگام قربانی حضرت اسحق قوچی پدیدار گشت و بجی آن حضرت قربانی شد بنابرین شاخ قوچ برای نواختن شوفار انتخاب شده است. تنها استثنائی كه برای شاخ حیوانات اهلی قائل شده اند شاخ گاو است زیرا به یاد آورندة خطاهی گذشته است.
علت نواختن شوفار:
یكی از علمی یهودی قرن چهاردهم میلادی (( داوید بن یوسف ابودرهم)) در سال 1340 میلادی كتابی راجع به قواعد و تفسیر نمازها برشته تحریر درآورده است. در این كتاب برای نواختن شوفار از قول راو سعدیا گائون (942-882) ده علت ذكر می كند كه عبارتند از:
1- روش هشانا (اول سال) روز آفرینش جهان و روز سلطنت الهی خداوند است. در روز تاجگذاری شاهان در گذشته رسم بود كه شیپور نواخته می شد.
یهودیان به وسیله نواختن شوفار وفاداری و اطاعت خود را نسبت به ذات خداوند ابراز می دارند.
2- روش هشانا (اول سال) ابتدی ده روز توبه است. در این یام هر فردی موظف به ارزیابی اعمال و پی بردن به زندگی حقیقی و برگشت بسوی حیات معنوی و اخلاقی است. صدی شوفار بشارت دهنده شروع این مرحله از زندگی است
3- اعطاء تورات مقدس در كوه سینی با نواختن شوفار همراه بود. در روز روش هشانا با نواختن شوفار این خاطره بزرگ تاریخی را زنده كرده و وفاداری و یمان خود را به تعالیم تورات مقدس اعلام می كنیم.
4- تأدیب، توبیخ و نصیح انبیی یهود به صدی شوفار تشبیه شده است. در روش هشانا، تعالیم ارزشمند و جهانی انبیی بزرگ خویش را كه هدف آن اصالت بخشیدن و بهبود كیفیت زندگی بشر است به خاطر می آوریم.
5- بت همیقداش - بیت المقدس یا معبد سلیمان - در حالی كه فاتحان مشغول نواختن شوفار بودند خراب و ویران گردید و مركز مقدس و روحانی عظیمی از روی زمین محو گشت. در این روز با نواختن شوفار این واقعه را به خاطر آورده تمنی تجدید افتخارات دینی گذشته را داریم.
6- در داستان قربانی حضرت اسحق در آخرین لحظات قوچی پدیدار می شود و بجی آن حضرت قربانی می گردد. در این روز با نواختن شوفار، امتیازات و شیستگی اجداد خود را بیاد آورده و تاكید می كنیم كه از خود گذشتگی در راه خدمت و عبادت پروردگار یكتا و اطاعت فرامینش اصل بزرگ مذهبی محسوب می شود.
7- یكی از انبیی یهود به نام ((عاموس)) (فصل سوم، یه6) چنین می گوید: یا اگر در شهر شوفار نواخته شود مردم هراسان نخواهند شد؟
در قدیم صدی شوفار خبر از نزدیك شدن خطر می داد. شیطانی وجود دارد كه بید در دنیی خارج و درون خویش بر آن غلبه كنیم. بید به پاكی و طهارت روانی خود به حدی مطمئن باشیم كه ترس از ذات پروردگار مفهومی شبیه به ترس و وحشت نداشته باشد بلكه بید در حضور ذاتش احساس آرامش و اطمینان كنیم.
8-
یكی دیگر از انبیی یهود بنام ((صفنیا)) (در فصل اول یه16كتاب
خود) روز بزرگ عدالت الهی را به روز نواختن شوفار تشبیه كرده است:
روش هشانا بازتابی است كه بید در برابر عدل الهی حاضر شده و برای اعمال نیك یا
بد خویش داوری شویم.
9- حضرت ((یشعیا)) در فصل سیزدهم كتاب خویش درباره ((ماشیح)) - منجی جهان - نبوت می كند و می فرمید كه این ظهور با طنین صدی شوفار همراه خواهد بود. در چنین روزی صلح و صفا بر دنیا حكمفرمیی خواهد كرد، جنگ و نفاق و كشتار از آن رخت بر می بندد و قوانین و سلطنت الهی مورد قبول جهانیان خواهد بود.
10-در روز قیامت شوفار نواخته خواهد شد. در روز روش هشانا هنگامی كه م برای زندگی سعاتمندانه دعا می كنیم، به یاد می آوریم كه روح بشر جاویدان است و كیفیت زندگی زود گذر ما می تواند داری اثرات مهمی باشد.
هارامبام (موسی
بن میمون) بزرگترین فیلسوف و فقیه یهودی قرون وسطی در اثر بزرگ خود ((ید
هحزاقا)) یا ((میشنه تورا)) راجع به توبه و رابطه آن با شوفار چنین می نویسد:
با ینكه نواختن شوفار در روش هشانا فرمانی است الهی معهذ این فرمان فكر و
پیامی نیز در بردارد و مانند آن است كه به ما می گوید:
((ی كه در زندگی بخواب غفلت فرو رفته ی از خواب عمیق
خود بیدار شو، به اعمالت تفكر كن و در آنها تفحص نما، پروردگار خالقت را بیاد
آور، جزو كسانی مباش كه حقیقت را گم كرده و بدنبال سیه ها ی ناپیدار روانند،
به ضمیرت نگاه كن، بگذار اعمالت بهتر شوند و نتیجه هر فكر و عمل شیطانی را قبلا
پیش بینی كن)).
و بالاخره یكی از متفكرین معاصر یهودی صدی شوفار را چنین توصیف می كند:((صدی شوفار ندائی است كه ما را به شنیدن گریه هی پنهان بشر و دردهی ناگفتنی جهان زندگی دعوت می كند.ین ندا از ما می خواهد تا خود را آماده كارزار با نیروهی مخرب و استثمار كننده روح و جسم بشر كنیم تا شاهد روزی باشیم كه اشك از گونه ها سترده و ناله و غم از لبان محو شوند)).
سه نت بنام هی (تقیعا وشواریم و تروعا) بوسیله شوفار نواخته می شود. این نُت شوفار به سه گروه بشر تشبیه شده است. صدی محكم و قاطع ((تقیعا)) نمینده انسانی پاك و روح متوازن است. صدی لرزان ((تروعا)) نمینده آدم شریر و پشیمان است. او از این كه در برابر وسوسه هی شیطان شكست خورده است با تأسف و پریشانی روح دست به گریبان است. صدی شكسته ((شواریم)) نمینده انسان میانه رو می باشد. انسانی كه كاملا نه پاك و متواضع و نه كاملا شریر است. بلكه با صداقت سعی می كند بطرف كمال پیش رود و كیفیت اخلاقی زندگی خود را بهبود بخشد.
شوفار از طرف
انتهی باریك آن نواخته می شود و صدی نت ها از انتهی بزرگ خارج می شود، در این باره یه ی از كتاب مزامیر حضرت داود (فصل 118 یه 5) چنین می فرمید:
در تنگی، خداوند را به كمك خواندم، خداوند مرا با وسعت (بزرگی) اجابت فرمود
كیپور: روز بخشیش گناهان
كلمه كیپور در
زبان عبری از كلمه ((كپر)) به معنی كفاره یا آمرزیدن است. در این روز یهودیان
از خداوند طلب آمرزش می نمیند. خداوند در تورات مقدس (سِفِر بمیدبار فصل 29
یه هفتم) می فرمید: ((روز دهم از ماه هفتم، شم برای پرستش خداوند اجتماع
كنید روزه بگیرید و هیچ كاری انجان ندهید)) و در سِفِر وییقرا (فصل16 یه30)
آمده است:
زیرا در این روز است كه شما بخشوده می شوید و از تمام
گناهانتان پاك می گردید و در حضور خداوند تطهیر می شوید
بیشتر پیامبران یهود اعمالی از قبیل اشك ریختن، روزه گرفتن، لباسها را پاره كردن و یا در پلاس و خاكستر نشستن را اگر همراه با شكستن قلب و پشیمانی نباشد مردود دانسته اند، چنانچه در كتاب یوئل (فصل 2 یه 13و12) آمده:
ولكن حالا
خداوند می فرمید :
با تمامی دل و با روزه و گریه و ماتم بسوی من توبه
كنید: و دل خود را چاك دهید، نه لباس خویش را و به سوی خدی خود بازگشت نمائید
زیرا او رئوف و رحیم است و دیر خشم و كثیر احسان و از بدی صرف نظر می نمید.
در كتب مقدس در می یابیم، تنها گناهانی كه بین ما و خداوند وجود دارند در این روز بخشوده می شوند ولی گناهانی كه بین ما و افراد بشر از هر طبقه و نژاد صورت گرفته در این روز كفاره نمی شوند مگر قبل از رسیدن روز كیپور نزد آنها رفته و با طلب بخشش از آنها به كدورت و اختلافات پیان دهیم.
روز كیپور مهمترین عید یهودی ها در همة اعیاد سال است (عید به معنی روز برجسته است كه با روزهی معمولی فرق دارد و الزاما روز شادی نمی باشد) در میدراش چنین آمده است(میدراش مجموعه ی است از سخنان حكیمان كه در عصر تلمود و بعد از آن بصورت سخنرانی و یا موعظه گفته شده است):
((چهل روز آخری كه حضرت موسی برای آوردن لوحه هی دوم رجوع نمود ملت یهود آن روزها را اعلام به اجتماع كردن و روزه داری نمودند. روز آخر آن چهل روز را همگی برای ینكه نفس اماره بر آنها چیره نشود شب را نیز به همان حال روزه بسر بردند و فردی آن روز سحرخیزی كرده و برای استقبال از حضرت موسی بسوی كه سینی روانه گشتند. با مشاهده او، هم آنها و هم حضرت موسی به گریه در آمدند. شدت گریه آنها به اندازه ی بود كه صدی آن به عرش اعلی رسید. در این هنگام رحم خداوندی شامل حال آنها گردیده به یشان مژده تسلی بخش اعطاء فرموده چنین گفت: فرزندانم، بنام بزرگ خویش سوگند یاد می كنم كه این گریه ها به گریه شادی مبدل شده این روز برای شما و برای فرزندانتان تا پیان نسل ها، روز كفاره، آمرزش و بخشیش خواهد بود)).
یشعیا نبی
( فصل
58 یه هی 7 و 6) می گوید:
مگر روزه ی كه من می پسندم این نیست شرارت را كه بندهی بگشائید و گره هی یوغ
را باز كنید و مظلومان را آزاد سازید و هر یوغ را بشكنید؟ مگر این نیست كه نان
خود را به گرسنگان تقسیم نمائی و فقیران رانده شده را به خانه خود بیاوری و چون
برهنه را ببینی او را بپوشانی و خود را از آنانی كه از گوشت تو می باشند
مخفی نسازی؟
نكات برجسته
برگزاری مراسم یهودیان در بت همیقداش در روز كیپور پس از خرابی معبد در تلمود
ینطور بیان گردیده است. یكبار ربان یوحانان بن زكی با شاگرد خود ربی یهوشوع
بر سر خرابی هی معبد یستاده بودند و خیره به آن نگاه می كردند. ربی یهوشوع
گفت:
وی بر ما كه محل تجمع یهودیان
ر برای بخشودگی گناهان از دست داده یم.
ربی یوحانان به او پاسخ داد كه ما شفیع دیگری داریم كه دقیقا به همان اندازه برای توبه و بخشش گناهان موثر است و آن خوبی و محبت به نوع بشر است چنانكه
خداوند در كتاب هوشع می فرمید:
مراد من شفقت و رحمت است نه قربانی كردن برای
شفاعت
