رحمن دلرحیم
بررسی یاتی از تورات و كتاب مقدس دربارة قداست شبات (شنبه) در یهود
روز شنبه (شبات) روز راحتی و تقدس برای قوم یهود میباشد به طوری كه دین یهود و طریقه حیات یهودی وابستگی شدیدی به این روز دارند. شبات روزی است كه نقش خود را بر هر فرد یهودی به جی گذاشته و او را بین ملل ویژگی بخشیده است. در تورات مقدس روز شنبه علامت عهد میان خدا و قوم بنیاسرائیل بوده است زیرا در این روز خداوند كار آفرینش جهان (از نیستی به هستی آوردن) را پیان داد. روز شنبه نه فقط برای فرد یهودی، بلكه برای خدمتكاران و حیواناتی كه برای او به كار گماشته میشوند نیز روز آرامش و استراحت است. از ینجاست كه شنبه داری جنبههی مختلف مذهبی، ملی، تاریخی و اجتماعی میباشد.
میصوا (فریضه) است كه شبات را با خودداری از هر كار ممنوعی و نیز به وسیله مطالعه علم و دانش، خوردن و نوشیدن، شادی و تفریح و پوشیدن لباسهی زیبا برگزار میكنند و به همین علت است كه عزاداری در روز شنبه قطع میشود. در مورد فلسفه «شبات» نقطه نظرهی بسیاری از طرف مفسرین یهودی و شخصیتهی علمی عنوان شده است. یكی از این عقید آن است كه هر یهودی بید از اعمال و صفات مطلق الهی پیروی نمید و «شبات» یكی از این موارد است. چرا كه خداوند در مرحله هفتم از آفرینش، خلقت جهان را به پیان رساند، از این رو یهودیان هم روز هفتم را تقدیس كرده و در آن آرامش جمعی و روحی مییابند.
«اریك فروم» روانشناس یهودی فلسفه «شبات» را چنین بیان میكند: از آنجا كه در مرتبه اول در ده فرمان دلیل تقدیس شبات آرامش پس از خلقت (كتاب خروج فصل 20 یه 8) و در مرتبه دوم دلیل آن را خروج از مصر و آزادی ذكر مینمید، (كتاب تثنیه فصل 5 یه 15) «یاد آور كه در سرزمین مصر غلام بودی و خداوندت با قدرت قوی و بازوی افراشته تو را از آنجا بیرون آورد، به همین جهت خداوندت به تو فرمان داد (دستورات) روز شبات را رعیت كنی».
بنابرین بین واژههی آرامش و آزادی بید رابطهی وجود داشته باشد. «فروم» آرامش را صلح با اجتماع و آرامش با طبیعت معنی میكند. آرامشی كه بر طبق آن انسان هیچگونه مداخلهی در پدیدههی طبیعی نمیكند (خواه ساختن، خواه منهدم كردن) و با اجتماع نیز در حالت صلح و دوستی به سر میبرد.
این صلح و آرامش سمبل دوران آزادی است كه از دیدگاه یهودیت انسان پس از طی مراحلی به آن خواهد رسید.
در كتاب یشعیی نبی دوران ماشیح (منجی جهان) چنین توصیف شده است : «امتی بر امت دیگر شمشیر نخواهد كشید و كسی دیگر جنگ نخواهد آموخت...» بنابرین هر یهودی با تقدیس شبات، آن دوران یدهآل را تجربه میكند و سعی او بر این است كه با اعمال خود فرا رسیدن آن دوران را تسریع نمید.
همچنین هارامبام (موسیبنمیمون) فیلسوف و عالم یهودی در مورد «شبات» نظری فلسفی را عنوان میكند. به نظر او یهودیان با به جا آوردن شبات، یمان به یكی از مهمترین اصول یهودیت یعنی «حیدوش هاعُولام» (حدوث عالم) را اعلام میكنند. برخلاف نظریه ارسطو در مورد قدوم عالم كه معتقد بود جهان از ازل وجود داشته است، یهودیت جهان را حادث میداند به این معنی كه جهان برطبق قوانین الهی بوجود آمده و تكوین یافته است، چنان كه در تورات آمده است:
«خدا در شش روز جهان را خلق نمود و روز هفتم آرامش یافت».
قوانین شبات از
مهمترین فرمانهی
تورات مقدس و روز شبات از مقدسترین روزهی سال است. اهمیت این قوانین به اندازهی
است كه هنگامی كه نور جلال الهی برای اعطی ده فرمان اولیه تورات بر كوه سینی
متجلی شد، پس از اعلام اصول یكتاپرستی، پرستش نكردن بتها و سوگند نخوردن نابجا و
بیمورد به نام خدا، در فرمان چهارم قانون «شبات» را به طور مفصل دستور فرمود.
درباره این قانون بیش از 50 بار در تمام كتب مقدس تاكید گشته و برای اشخاصی كه عمدا
در اجری قوانین شبات اهمال میكنند كیفر و مجازات سختی تعیین شده است.
در تورات كتاب خروج 31:17 آمده است: «روز شبات بین من (خداوند) و بنی اسرییل نشانه است».
«هارامبام»
موضوع زیر پا نهادن قداست شبات ر برای بنیاسرییل نوعی بییمانی نسبت به خداوند
میداند. «هاراو حافص حییم» برای این مطلب مثالی را ذكر میكند. هر فردی كه در
مغازهی مشغول به كار میشود، یك تابلو را بر
سردر محل كار خود در مقابل دید عموم قرار میدهد و بر آن تابلو عباراتی را مینویسد
كه نشانگر دیر بودن آن حرفه در آن محل و مشغول بودن آن شخص به آن كار میباشد.
وجود این تابلو به آن دلیل است كه گر آن شخص به دلیلی مجبور شد كه به مدت چند روز
یا چند هفته محل كار خود را ترك كند، مردم با دیدن آن تابلو مطمئن شوند كه آن حرفه
همچنان در آن مكان دیر است و صاحب مغازه به زودی به سر كار باز خواهد گشت. اما
چنانچه شخص تابلو محل كار خود را بردارد، برای همگان معلوم خواهد شد كه او به طور
كلی از این محل نقل مكان كرده و دیگر نبید برای انجام آن حرفه خاص به آن مغازه
مراجعه كنند.
خداوند در این یه میفرمید «شبات بین من و بنیاسرییل نشانه است» یعنی تعطیلی روز شبات و اجری قوانین آن به منزله همان تابلو بر سردر زندگی هر فرد یهودی و در مقابل دید خداوند و مردم است و تا زمانی كه تابلوی «رعیت شبات» در زندگی او دیده میشود نشانه وفاداری و یمان او به خدا و رعیت پیمانی است كه بین آن دو بسته شده است، خداوند او را همچنان از مقربان خود میشمارد و اطمینان خواهد داشت كه به زودی به راه صحیح بازگشته و دستورهی او را كاملا اجرا خواهد نمود.
آری! شبات یكی از اركان اصلی مذهب ما است و با تعطیل كردن آن انسان از طبیعت خاكی و گرفتاریهی زندگی دنیوی رهیی یافته و گامی به سوی معنویات میگذارد تا روحش ر برای مرحلهی بسیار عالی آماده سازد. شش روز كار مداوم، ممكن است موجب غفلت انسان از ماهیت معنوی و اصلی خود شود، ولی با فرا رسیدن روز مقدس شبات یك یهودی مومن میتواند هویت اصلی خویش را باز یابد و همین خودشناسی است كه باعث میشود خدی یكتا را بیشتر درك كند. چه با عظمت و باشكوه است هنگامی كه فارغ از هر بار زندگی، در كنیساها اجتماع مینمییم و همه با یك صدا و آوازی خوش این جملات را (در متن لخادودی) ندا سر میدهیم: «محبوبم! بیا به استقبال عروس (شبات) برویم و شبات را پذیرا شویم».
یاتی از كتاب مقدس تورات و كتب انبیا یهود مربوط به اهمیت و حرمت «شبات» و لزوم اجری قوانین آن :
1) كتاب پیدیش
فصل 2 یههی
2 و 3 : «خداوند تا روز هفتم كار خلقت را به انجام رسانید، سپس روز هفتم كارهیش
را (در آفرینش) تعطیل نمود: خداوند روز هفتم را بركت كرده و آن را مقدس نمود، زیرا
در آن روز خداوند از تمام كارش كه برای ساختن آفریده بود دست برداشت».
از این یات نتیجه میگیریم هر فرد یهودی ك قوانین شبات را رعیت میكند هم متبرك و هم مقدس میگردد.
2) كتاب خروج
فصل 16 یه 23 :
«موسی به آنها (بنی اسرییل) گفت این همان است كه خداوند گفته است: فردا استراحت
كامل و شبات مقدس است، آنچه (فردا) میخواهید بپزید (امروز) بپزید و آنچه (فردا)
میخواهید آبپز كنید (امروز) آبپز كنید...»
3) كتاب خروج فصل 16 یه 29 : «توجه كنید كه این شبات را خداوند به شما داده است. به همین جهت او در روز جمعه نان دو روزه به شما میدهد. هر یك در جی خود بمانید و كسی در روز هفتم به قصد (كاری) از مكان خود بیرون نرود».
4) كتاب خروج فصل 20 یات 8-9-10-11: فرمان چهارم از ده فرمان: «روز شبات را به خاطر داشته باش كه آن را مقدس بداری ، شش روز كار كن و تمام كارت را انجام بده و روز هفتم برای خداوندت شبات است. تو، پسرت، دخترت، غلامت، كنیزت، چهارپیت و غریبت كه تحت اختیار تو هستند، هیچ كاری نكنید. زیرا خداوند آسمان و زمین و دریا و آنچه در آنها است در شش روز یجاد نمود و روز هفتم را روز آسیش قرار داد، به همین جهت خداوند روز شبات را بركت داده و آن را مقدس نمود».
5) كتاب خروج فصل 23 – یه 12 : «شش روز كارهیت را انجام بده و روز هفتم را تعطیل كن ت این كه گاوت و الاغت استراحت كنند و (حتی) فرزند كنیزت و آن غریب تجدید قوا نمید».
6) كتاب خروج فصل 31 یه 13: «و تو به فرزندان اسرییل صحبت كرده بگو به هرصورت شباتها (تعطیلها)ی مرا رعیت نمائید زیرا بین من و شما در تمام نسلهیتان نشانهی است كه بدانید كه من خدا مقدسكننده شما هستم».
7) كتاب خروج 31:14 «پس شبات را رعیت كنید چون كه برای شما مقدس است».
8) كتاب خروج 31:15 «شش روز كار انجام گیرد و در روز هفتم شبات (تعطیل همه كارها) و استراحت كامل بوده، از جانب خداوند، مقدس است».
9) كتاب خروج 31:16 «فرزندان اسرییل شبات را رعیت كنند ت این كه شبات را نسل اندر نسل برای خود پیمان ابدی قرار دهند».
10) كتاب خروج 31:17 «بین من و فرزندان اسرییل برای ابد نشانه است كه خدا، آسمان و زمین را در شش روز درست كرد و روز هفتم (از كار آفرینش) استراحت نموده آرام گرفت».
11) كتاب خروج 34:21 « شش روز كار كن و روز هفتم را تعطیل نما (حتی) هنگام شخم و زمان درو روز شبات را تعطیل كن».
12) كتاب خروج 35:2 «شش روز كار انجام گیرد و روز هفتم برای شما مقدس باشد، از جانب خدا شبات (تعطیل تمام كارها) و استراحت كامل است».
13) كتاب خروج 35:3 « در هر جائی كه باشید در روز شبات آتش روشن نكنید».
14) كتاب لاویان 19:30: «تعطیلهی مرا رعیت كنید و مكان مقدس مرا مورد احترام قرار دهید، من خدا هستم».
15) كتاب لاویان 19:3 «هر یك از شما از پدر و مادر خودتان ترس داشته باشید و (تعطیلات) شباتهی مرا رعیت نمائید. من خدا خالق شما هستم».
16) كتاب لاویان 23:3 «شش روز كار انجام گیرد و روز هفتم «شبات» تعطیل كامل، و روز اجتماع مقدس است هیچ كاری نكنید. در هر جائی كه باشید شبات متعلق به خدا است».
17) كتاب لاویان 26:2 «تعطیلهی مرا مراعات كنید و مكان مقدس مرا محترم بدارید، من خدا هستم».
18) كتاب تثنیه 5:12 «همانطوری كه خدا خالقت تو را فرمان داد مواظب باش روز شبات را مقدس بداری».
19) كتاب تثنیه 5:13 «شش روز كار كن و تمام كارت را انجام بده».
20) كتاب تثنیه 5:14 «و روز هفتم برای خدا خالقت شبات است، تو پسرت، دخترت، غلامت و كنیزت و گاوت و الاغت و هر چهارپیی كه از آن تو باشد و غریبت كه تحت اختیار تو هستند هیچ كاری نكنید. تا ینكه غلامت و كنیزت چون تو استراحت كنند».
21) كتاب تثنیه 5:15 «به یاد بیاور كه در سرزمین مصر غلام بودی و خدی خالقت با قدرت قوی و بازوی افراشته تو را از آنجا بیرون آورد. به همین جهت خدی خالقت به تو فرمان داد دستورات روز شبات را رعیت كنی».
22) كتاب یشعیی نبی 56:2 «خوشا به حال كسی كه این را انجام میدهد و بنی آدمی كه به آن اهمیت میگذارد یعنی این كه «شبات» را نگاه میدارد كه آن را خوار نكند و دست خود را از انجام هر كار بدی منع میكند».
23) كتاب یشعیا 5و4: 56 «زیرا خداوند درباره افراد نازا (افرادی كه صاحب فرزند نمیشوند) كه شباتهی مرا نگه میدارند و آنچه را كه من تمیل دارم اختیار نمیند و به عهد من پیبند گردند چنین میگوید: كه به یشان در خانه خود و در اندرون دیوارهی خویش یادگاری و اسمی بهتر از پسران و دختران خواهم داد، اسمی جاودانی كه هیچگاه منقطع نخواهد شد به یشان خواهم بخشید».
«تمام كسانی كه شبات را نگاه میدارند و آن را خوار و بیحرمت نمیكنند و به این عهد من پیبند هستند، آنها را به كوه مقدس خود آورده و در جیگاه ستیش، آنها را شادمان خواهم نمود، قربانیهی سوختنی و ذبیح آنها را بر مذبح من مورد قبول خواهند شد، زیرا خانه من خانه عبادت برای تمام قومها خوانده خواهد شد»
24) كتاب یشعیا 7 و6 : 56 «تمام كسانی كه شبات را نگاه میدارند و آن را خوار و بیحرمت نمیكنند و به این عهد من پیبند هستند، آنها را به كوه مقدس خود آورده و در جیگاه ستیش، آنها را شادمان خواهم نمود، قربانیهی سوختنی و ذبیح آنها را بر مذبح من مورد قبول خواهند شد، زیرا خانه من خانه عبادت برای تمام قومها خوانده خواهد شد».
25) كتاب یشعیا 14 و 13 : 58 «اگر پی خود را از خوار كردن شبات بازداری و آنچه را كه میل تو است در این روز مقدس من انجام ندی و شبات را لذت خود بخوانی و روز مقدس خدا را محترم بدانی و آن را عزت نمیی كه كارهی معمول خود را انجام ندهی و درصدد بدست آوردن آنچه را كه میل هستی نباشی و از سخن گفتن (درباره كارهی دنیوی) خودداری كنی، آن وقت از خدی خودت متلذذ خواهی شد و من تو را بر مكانهی رفیع زمین سوار خواهم كرد و میراث یعقوب پدرت را به تو خواهم داد زیر این كلام خدا است كه فرموده است».
26) كتاب یرمیی نبی 17:21 «خداوند چنین فرموده است: مواظب جان خود باشید و در روز شبات شیئی را حمل نكنید كه با خود به دروازههی اورشلیم بیاورید».
27) كتاب یرمیا 17:22 «و چیزی را از خانههی خود بیرون نیاورید و هیچ كاری انجام ندهید و روز شبات را همان طوری كه به اجداد شما امر كردم مقدس بدانید».
28) كتاب یرمیا 17:27 «اگر فرمان مرا اجرا نكنید و روز شبات را مقدس ندانید و در روز شبات اشییی را حمل كرده و با آن به دروازههی اورشلیم بییید آنوقت آتشی را در دروازههی آن خواهم افروخت كه تمام قصرهی اورشلیم را بسوزاند و خاموش نشود».
29) كتاب یحزقل نبی 20:12 «شباتهیم را به آنها عطا كردم تا علامتی میان من و یشان باشد و بدانند كه من خدیی هستم كه یشان را تقدیس مینمیم».
30) كتاب یحزقل 20:13 «خاندان اسرائیل در بیابان از امر من تمرد كردند، طبق قوانین من رفتار ننمودند و از احكام من كه هر انسانی آنها را انجام دهد به وسیله آنها زنده خواهد ماند، متنفر شدند و شباتهی مرا خوار نمودند، و من هم تصمیم گرفتم كه غضب خود را در بیابان بر آنها بریزم».
31) كتاب یحزقل 20:20 «شباتهی مرا مقدس بدانید تا بین من و شما علامت و نشانه باشند تا بدانید كه من هستم خداوند خالق شما».
32) كتاب نحمیی نبی 9:14 «(ی خدا!) شبات مقدس خود را به آنها (بنیاسرییل) اعلام فرمودی و اوامر و احكام و شریع خود را توسط موسی بندهات به آنها دستور دادی».
33) كتاب نحمیا 10:32 «اگر اقوام زمین كالاها و آذوقهها را روز شبات برای فروختن بیاورند آنها را از یشان در روزهی شبات و روزهی مقدس نخریم...»
34) كتاب نحمیا 17 و 16: 13 «و بعضی از اهل «صور» كه در آنجا ساكن بودند ماهی و هرگونه متاع میآوردند و در روز شبات به بنییهودا و اهل اورشلیم میفروختند، پس با بزرگان یهودا مشاجره نمودم و به یشان گفتم این چه عمل بدی است كه شما انجام میدهید و روز شبات را خوار میكنید».
35) كتاب نحمیا 13:19 «قبل از ورود (آغاز) «شبات» فرمان دادم كه دروازههی اورشلیم را ببندند و گفتم كه قبل از اتمام شبات آنها را نگشیند و از خادمان خود بر دروازهها گماشتم ت برای در شبات آورده نشود».
36) كتاب نحمیا 13:22 «به لویان (لاویها) امركردم كه خود را تطهیر نموده، بییند و دروازهها ر برای تقدیس نمودن شبات محافظت نمیند».
37) آن كه در شبات شادی نمید، تمام آرزوهی قلبش برآورده میگردد، چنان كه حضرت داوود (ع) میفرمید: «با خداوند شاد باش و او درخواستهی دلت را به تو خواهد داد». (كتاب تهیلیم 37:4)
