|
باقر طالبی داریی
انهدام معبد و آوارگی یهود اداره امور دینی و انجام مراسم عبادی مذهبی در عصر معبد – آبادی بت همیقداش و تا قبل از انهدام آن توسط لشكریان روم در فلسطین متمركز بود و مسئولیت پاسخ گویی به سوالات شرعی برعهده شوری بزرگ عالمان یهود – سنهدرین بود. اما دیری تپیید كه شكوه و عظمت حاكمیت دینی و سیاسی یهودیان بر سرزمین فلسطین بار دیگر پس از حمله لشكریان بخت النصر توسط سپاهیان روم درهم كوبیده شد و بساط سنهدرین برچیده گشت و معبد این كانون اجتماعات مذهبی و عبادی منهدم گردید. اكثر یهودیان از سرزمین فلسطین رانده شدند و دوران پراكندگی فرارسید دورانی بس سرنوشت ساز و در عین حال پر از درد و رنج برای قومی كه طبق تعالیم دینی خود اتكیی بسیار زیاد بر معبد فقیهان دین و سرزمین خود دارد. ینك جامعه یهودی با چالشی بزرگ مواجه بود چالشی كه ینده حیات معنوی قوم را سخت تهدید میكرد حال قوم یهود ب این پرسشهی اساسی روبه رو بود كه چگونه بید اعمال عبادی خود را كه بسیاری از آنها بر معبد و سرزمین فلسطین متكی است بجی آورد؟ در نبود سنهدرین مسیل شرعی خود را چگونه و با مراجعه به چه كسانی حل وفصل كند؟ و از همه مهمتر تورات كه منبع اصلی حیات معنوی قوم یهود است و در نظر آنها تمسك به آن و عمل به احكامش به عنوان تنها را ه نجات است در حصار تنگ كلمات و عبارات چگونه میتواند پاسخگوی نیازمندیهی دنیوی و اخروی این قوم باشد؟
بزرگان
قوم یهود بخصوص بعد از انهدام معبد برای دوران پراكندگی راهكارهیی را جستجو
كردند آنها تلاش كردند تا مشكلات را حل كنند و پاسخ هی مناسبی برای این سوالات
اساسی بیابند. فقهی یهود كه به ربی یا راو شهرت داشتند عهده دار این وظیفه
خطیر شدند. جمعی از آنها پی در جی سنهدرین گذاشته و از آن پس شرح و تفسیر
تورات را به عنوان یك تكلیف شرعی پذیرا شدند و بر مسند فتوا تكیه زدند. ینان
در فلسطین و در جمع اندك یهودیان باقیمانده در آن دیار و در بابل تبعیدگاه
یهودیان به تدریس، تفسیر و تاویل تورات یا شریعت مكتوب پرداختند. این دوره یعنی
اواسط قرن سوم میلادی دقیقا زمانی است كه ریاست عقلانی و معنوی قوم یهود به
بابل رفته و در آنجا مستقر شده است و یهودیان تبعیدی این سرزمین با بهره گیری
از فضی باز و آزاد سرزمین پارس كه آن زمان تحت
در سال 68 م كه لشكر روم اورشلیم را محاصره كرد یكی از ربی ها بنام ربان یوحنان بن زكی از آنجا به شهرهی ساحلی یونه رفت و در آنجی یك نوع دارالتعلیم یجاد كرد كه آن را به زبان عبری میدراش گفته اند وی در صدد برآمد كه در آنجا حیات ادبی قوم خود را بوسیله تنظیم و تدوین شریع و اصول یین موسوی بقا و ثبات بخشد.
و این آغاز راهی بس طولانی به درازی چند قرن بود كه لحظه لحظه آن پر از حوادث خوش و ناخوش است اگرچه ریاست شوریی كه بن زكی تاسیس كرده بود از سوی رومیان به رسمیت شناخته شد و رئیس آن لقب بطرك گرفت ام این حوزه شصت سال بیشتر دوام نیاورد و كارهی بزرگ و ناتمام او بر دوش آن دسته از بازماندگان قلیلی افتاد كه با تومارهی اوراق و مكتوبات خود به شهر جلیل كوچ كردند.
گردآوری میشنا با گسترش فعالیت علمی حوزه هی یهود در جلیل و ظهور عالمان بزرگ و برجسته ی نظیر ربی مئیر و ربی یهودا هناسی مدارس علمیه یهودی رونق یافت و طی چند قرن شش نسل از ربیها در همین حوزه ها و مدارس علوم دینی به شرح تفسیر و تاویل تورات پرداختند. یشان كه در زبان عبری به تنییم - آموزگاران شریعت - شهرت داشتند حجم وسیعی از شرح و تفسیرهی گوناگون كه هنوز بصورت شفاهی بود فراهم آوردند. بعدها با تلاش ربی یهودا هناسی حاصل تلاش این عالمان در مجموعه ی شامل تمامی شریعت شفاهی با نام میشنا یا میشنی كبیر یهودا هناسی ظهور كرد. میشنا از ریشه عبری شینون به معنی یادگرفتن یاددادن یا تكرار كردن درس است و به تعلیمات شفاهی یعنی آنچه بوسیله تكرار كردن میتوان فرا گرفت اشاره میكند. این اسم در مقابل میقرا كه به معنی قرائت متن كتاب مقدس است آورده میشود و از این رو میشنا بر تمامی احكام شرعی - تورات منقول از حضرت موسی یا تورات شفاهی - كه توسط فقهی یهود طی قرنها از تنخ یا تورات مكتوب استخراج شده اند اطلاق میگردد. زبانی كه میشنا به آن زبان نوشته شده است شكلی از زبان عبری بومی است كه با زبان عبری كتاب مقدس - عهد عتیق - فرق دارد. صفت مشخص میشنا موجز بودن جملات و فقدان پیریه هی ادبی در آن است.
فهرست مطالب میشنا میشنا در شش بخش یا به زبان عبری شش سدر تدوین شده است: 1- زراعیم: -بذرها- در 11 رساله. در این بخش از مسیل مربوط به كشاورزی، عذاها، سرزمین فلسطین و مسائل متفرقه دیگر سخن به میان آمده است. 2- موعد: - عیدها - در 12 رساله. درباره روز شبات - شنبه- مناسبت ها و اعیاد سال. 3- ناشیم: - زنان - در 7 رساله. درباره مسائل و احكام مربوط به ازدواج، طلاق، نذر و قسم. 4- نزیقین: - خسارتها - در 10 رساله. درباره حقوق مدنی و كیفری، ساختار قضیی، دادگاه هی حقوقی و كیفری و آئین دادرسی. 5- قداشیم: - مقدسات - در 11 رساله. درباره معبد و مراسم عبادی تقدیم قربانی. 6- طهاروت: -طهارت- در 12 رساله. درباره احكام طهارت و نجاست شرعی.
گمارا یا تفسیر میشنا فقهی یهود با تلاش و جهد وافر خود اجازه ندادند تورات در حصار تنگ كلمات باقی بماند. آنان با شرح و تفسیر و با اجتهاد خویش نص تورات را پویا ساخته و آن ر برای مسیل و نیازهی روز جامعه یهود پاسخگو و انعطاف پذیر نموده اند. از این همه تلاش كه در راه تفسیر تورات برداشته شد مجموعه ی عظیم بنام میشن برای نسلهی بعدی و تا به امروز باقی مانده است. اما میشنا بسیار گسترده و در عین حال از یجاز و اختصاری شدید در عبارات و جملات برخوردار بود. این یجاز و اختصار مفرط و بیش از اندازه بدان خاطر بود كه از بركردن آن برای حافظان آسانتر شود. از این رو میشن برای كسی كه به تاریخ و سوابق زندگی یهود معرفتی نداشته باشد به نحو عاجز كننده ی مختصر و مبهم است. این یجاز و ابهام عده ی از فقها را بر آن داشت كه به شرح و تفسیر آن روی آورند. ینان كه به امورییسم - شارحان- ملقب بودند، همانند شش نسل پدید آورندگان میشنا یعنی تنییم طی شش نسل تلاش فكری و فقهی خود دو اثر گرانبها را به جامعه یهود تقدیم داشتند. امورییم بابل و فلسطین همان كاری را كه تنییم آن دو دیار در قبال تورات انجام داده بودند درباره میشنا كرده اند. یعنی اگر تنییم به شرح و تفسیر و روزآمد كردن تورات پرداختند و در نتیجه میشنا را به جامعه عرضه داشتند ینان به توضیح و تنیین میشنا و اجتهاد در تعالیم آن همت گماردند كه ثمره تلاش آنها دو تفسیر یا دو گمارا تحت عناوین گماری اورشلیم از امورییم فلسطین و گماری بابلی از امورییم بابل بود. این دو تفسیر صرفنظر از تفاوتی كه از نظر مكان كتابت و هویت تدوین كنندگان دارند از لحاظ كمی و كیفی نیز با هم تفاوتهیی دارند كه از افتراق كمی آن دو میتوان به اختلاف در حجم مطالب هریك اشاره كرد گماری اورشلیم در مقیسه با گماری بابلی از حجم مطالب كمتری برخوردار است و این تفاوت به حدی است كه حتی نقل شده است كه تفسیر بابلی 11 برابر خود میشنا است. با گذشت زمان طی حدود 250 سال با كار جدی و جرح و تعدیلهی امورییم تفسیر بابلی شكل گرفت و در قرن پنجم میلادی به شكل مجموعه ی بنام تلمود بابلی مركب از میشنا و گماری بابل درآمد. در مقابل با ادغام گماری اورشلیم و میشنا - تلمود اورشلیمی یا فلسطینی شكل گرفت. وجه مشترك هر دو تلمود میشنا و نقطه افتراق آنها گماراست.
تفاوت هی
تلمود بابلی و تلمود فلسطینی – اورشلیمی 1- تلمود اورشلیمی یا فلسطینی از مباحثی نظیر مسیل مربوط به سرزمین فلسطین و وضعیت كشاورزی در آن مرز و بوم به اطناب سخن میگوید. در حالی كه در تلمود بابلی از ینگونه مباحث كمتر سخن به میان آمده است. 2- برخلاف تلمود بابلی كه پر از حكیات، داستان و افسانه است در تلمود اورشلیم از این قبیل موارد كمتر میتوان سراغ گرفت. 3- گذشته از ناهمگونی در سازماندهی موضوعات و روشهی فكری و تحقیقی، هر دو تلمود از نظر كیفیت تدوین نیز متفاوتند. انشی تلمود بابلی با احتیاط زیاد و صرف وقت صورت پذیرفته است در حالی كه شتاب در ویریش و عدم دقت و صرف وقت لازم و كافی از مشخصات بارز تلمود فلسطینی است. 4- از لحاظ تاریخی نیز تلمود بابلی و اورشلیمی با هم تفاوت دارند. تلمود بابلی حدود 200 سال بعد از تلمود اورشلیمی تدوین شد و از این رو در مقیسه با آن از اعتبار بیشتری برخوردار است. 5- روش هی تحقیقی و تعلیمی تلمود بابلی با توجه به قلمرو وسیع و تحلیل عقلانی دقیق آن نسبت به تلمود فلسطینی فضی بازتری برای بسط و توسعه مباحث فكری و عقلی فراهم آورده است. 6- و آخرین نكته ینكه تا قرنها توجه جهانیان به تلمود بابلی معطوف بود و تنها در این صد ساله اخر علیق نهفته نسبت به تلمود فلسطینی بدار گشته است. اما ب این همه هنوز از تلمود فلسطینی بعنوان یك منبع درجه دوم بعد از تلمود بابلی یاد میكنند.
طبقه بندی مطالب تلموداز ویژگیهی بارز و برجسته تلمود احتجاج ها، استدلال ها و مباحثات غامض، پیچیده و سرشار از تعقید آن است. بعضی از مباحثات تلمود همان مباحثی هستند كه امورییم طرح كرده اند، اگرچه احتمالا به هنگام تنظیم و ساماندهی بازسازی شده اند. تلمود برخلاق میشنا خود را به بیان خلاصه ی از دیدگاه هی متناقض و گوناگون، محدود نساخته و در پی شرح و بسط دیدگاه هی اساسی و كلان و در بعضی مواقع نظریه هی خرد و جزئی تنییم و امورییم برآمده است.
ب این همه
تلمود اثری متجانس و یكدست كه حاصل كار یك نویسنده باشد، نیست. تلمود حاصل و
ثمره تقریر بر اندیشه ها و گفتار فقیهان زیادی است كه در یك دوره نسبتا طولانی
می زیسته اند و هدف هیچ كدام از آنها خلق یك اثر مدون نبوده است. به همین دلیل
ما در تلمود با مباحث و موضوعات پراكنده و به ظاهر غیر مرتبطی مواجه میشویم كه
دربرگیرنده طیف وسیعی از دیدگاه ها و علیق تلمودیان است از سوی دیگر از نحوه و روش بیان مطلب كه در تلمود به استخدام گرفته شده یعنی شكل نقل قول مستقیم نظیر ”ابیه میگوید“ یا ”ربا بیان میدارد“ برمی ید كه اثر مزبور تاریخچه نظرات فقیهان اعصار گذشته یهود نیز هست. از ویژگی هی دیگر تلمود میتوان به فضی آزاد حاكم بر مباحث تلمود نیز اشاره كرد. طرح ابهام و یراد شبهه نه تنها مجاز كه از نظر تلمود مطالعه و تحقیق پیرامون مسیل مختلف و طرح یراد و اشكال یك ضرورت پژوهشی و لازمه علم آموزی است. از نظر تلمود هیچ پرس و جویی ناصواب نیست و از طلبه انتظار میرود حتی در خود تلمود تامل كرده آن را زیر سوال برده و به نقد بكشد.
هلاخا و اگادا از مباحث مربوط به تقسیم بندی مطالب تلمود بید به دسته بندی مطالب به هلاخا و اگادا اشاره كرد. هلاخا به آن دسته از مطالب تلمود كه درباره شریعت و احكام شرعی است اطلاق میشود. میتوان گفت كه هلاخا در واقع همان فتاوا و نظرات فقهی عالمان یهود است كه با استناد به نص تورات و براساس اجتهاد و استنباط شخصی بیان شده اند. به تعبیر دیگر هلاخا واژه ی عبری به معنی قوانین غیر مكتوب است كه در اصطلاح به آن تفسیر شریعت نیز میگویند. در تعریفی دیگر از هلاخا آنرا عبارت از شرح ها و تفسیرهی منطقی گروهی از عالمان یهود درباره احكام تورات و نظریاتی كه عزر برای نجات ملت یهود اظهار كرده بود دانسته اند كه هدف آن زنده نگه داشتن وجدان و هوشیاری یهود است. هلاخا اصول زندگی فرد یهودی را در قالب ریخته و نیز قدمهی او را استوار و هدیت میكند. هلاخا همان فتویی است كه تورات از آن سخن گفته و تجاوز – انحراف – به چپ و راست از آنرا گناه دانسته است. اگادا نیز در لغت به معنی داستان و حكیت است و در اصطلاح تلمودی به هر چیزی در تلمود اطلاق كرده اند كه هلاخا نباشد. بطور كلی اگادا مشتمل است بر امثله یا داستان هیی كه برای رفع ابهام می ید، تكه هیی از زندگی نامه، تاریخ، پزشكی، سحر، تشویق افراد به پاكدامنی و پیروی از شریعت. اغلب اوقات بعد از بحث درباره موضوع بغرنج و ملامت آور برای انبساط خاطر طلاب علوم، داستانی از اگادا به تعبیر درست تر داستانی اگادیی نقل میشد. البته بید توجه داشت كه اعتبار و ارزش هلاخا و اگادا متفاوت است. هلاخا یك حكم دینی محسوب میشود و تا روزی كه بوسیله یك مرجع تقلید صلاحیت دار نسخ نشده، عمل به آن واجب است. اما اگادا بعنوان نظر شخصی دانشمندان بشمار آمده و برای جامعه بصورت كلی یا فردی داری نیرویی الزام آور نبوده است.
منابع تلمود علاوه بر میشنا و تعالیم امورییم بابل یا فلسطین از منابع دیگری نیز در تهیه و تدوین تلمود استفاده شده است. از آن جمله میتوان از موارد ذیل نام برد: الف- آن دسته از تعالیم ربی هی میشنا – تنییم - كه در خود میشنا نیامده است. به این منابع اصطلاحا میشنی خارجی با به زبان آرامی بریتا میگویند. بریتا انواع و اقسامی داردكه از باب نمونه میتوان به این موارد اشاره كرد: 1- میدراش تنییمی یا هلاخیی: در هر جی تلمود كه متن اصلی تورات آمده باشد بویژه آنجیی كه بحث مسیل قانونی و شرعی مطرح است، اغلب با نقل یك بریتا كه بظاهر نظر دیگری درباره حكم مورد بحث دارد آغاز میشود. بسیاری از این میدراش هی تنییمی كه در تلمود آمده اند شبیه دیگر آثار میدراشی نظیر مخیلتا در شرح سفر خروج، سفیرا در تفسیر سفر لاویان یا سیفره در شرح سفر اعداد و تثنیه هستند. ینها همه كارهیی هستند كه از مكتب علمی ربی عقیوا بن یوسف و ربی یشماعیل ناشی شده اند. 2- بریتاهی ضمیمه شده به میشنا: این منابع شباهت زیادی به توسیفنا دارند – توسیفنا به معنی ضمیمه یا متمم اثری تنییمی است كه مطابق فهرست مطالب میشنا تنظیم شده است و توضیحاتی درباره موضوعات علمی و مطالب اثباتیه ی است كه معمولا از میشنا حذف شده است. رابطه دقیق این اثر با مجموعه رسمی احكام یهود همچنان در هاله ی از ابهام است. ب- تعالیم اموریی فلسطینیعلیرغم همه تبعیدها و سختگیری ها سرزمین فلسطین همچنان به مطالعه و تحقیق در تورات ادامه میداد و مركزی برای تعلیم تورات محسوب میشد. در آنجا نیز با همان شیوه ریج حوزه هی علمیه بابل باب اجتهاد و استنباط باز و مجالس درس و بحث برپا بود. فعالیت هی علمی و تحقیق آنها را میتوان در پیكره تلمود فلسطینی یافت. در تلمود فلسطینی از این منابع بسیار استفاده شده است. ج- اگادا: چنانكه در مبحث مربوط به اگادا شرح دادیم، اگادا آن دسته از تعالیم ربانی است كه به مسیل شرعی مربوط نیست. اگادا از منابع تلمودی محسوب میشود و میتوان آنرا در طبقات ذیل دسته بندی كرد: 1- تفسیرهی كتاب مقدس كه اغلب از مواعظ كنیساها اخذ شده اند. 2- تعالیم، معیارها و نكات اخلاقی 3- حكیات و داستانهیی كه درباره ربی هی یهود نقل شده اند. 4- عقید و آداب و رسوم عامه مردم و جزئیاتی از فرهنگ عمومی جامعه بویژه مسیلی نظیر اعتقاد به نیروهی جادویی و برخی دستورالعمل هی طبی عامیانه. د- فتواهی شرعی ربی هابید تاكید كنیم كه كتابت سنت شفاهی طی دوره شكلگیری میشنا مجاز نبود. لذا فتواهی شرعی فقیهان و دیگر منابعی كه مورد استناد تلمود هستند، به نقل از حافظان شریعت شفاهی است كه سینه به سینه نقل شده و به نسلهی بعدی – تدوین كنندگان نهیی تلمود – رسیده است. لذا استفاده از آرا و نظرات فقهی عالمان دین و وارد كردن آن در متن تفسیرها شیوه ی ریج بود.
زبان تلمود زبان هر دو تلمود با هم فرق دارد. هر كدام داری گویش خاصی از زبان آرامی هستند. گماری فلسطینی به لهجه آرامی غربی نوشته شده و بسیار شبیه به زبان آرامی كتابهی عزرا و دانیال است. اما گماری بابل با لهجه آرامی شرقی كتابت شده است. از سوی دیگر با زبان عهد عتیق و میشنا كه عبری است نیز تفاوت دارد. اگرچه زبان عبری میشنا عبری بومی است و با عبری عهد عتیق اندكی متفاوت است.
تفسیر تلمود از همان ابتدا فهم تلمود حتی برای بااستعدادترین افراد یهود مشكل مینمود. ویریش غیر روشمند و نامنظم تلمود موجب شده بود كه در درك هر بخش از آن بدون شناخت و معرفتی پیشین از زمینه ها و مبانی مفاهیم و اصطلاحات یا به تعبیر مسامحه آمیز شان نزول مطالب ناممكن شود. زبان نامانوس آرامی تلمود نیز مشكلی مضاعف بود. در این میان یهودیان خارج از سرزمین بابل یا فلسطین بخاطر عدم دسترسی به فقیهان مشكلات بسیاری را متحمل میشدند. در ابتدا با ارسال پیك و طرح پرسش و استفتا از فقیهان و حكیمان تلمودی حل مشكلات و ابهامات خود را جستجو میكردند. همین نامه ها كه از سوی یهودیان خارج از سرزمین بابل یا حتی از طرف شاگردان آنها كه در بابل ساكن بودند، ارسال شده بود و در آنها از معانی واژه، اصطلاح یا شرح و تفسیر عبارتی از تلمود پرسش شده بود و مجموعه پاسخها و فتاوی فقیهان اولین تفسیرهی تلمود را رقم زدند. البته در این زمان كه رویكردی به تفسیر تلمود ظهور كرده بود دیگر نه از تنییم خبری بود و نه از امورییم. حال میبیست از گائون ها سخن گفت. یشان كسانی بودند كه گامهی اولیه را در مسیر تفسیر تلمود برداشتند. گائون در ابتدا به معنی رئیس دارالعلم یا حوزه علمیه بكار میرفت. ینان وارثان امورییم و مراجع اصلی و اولیه شرح و تفسیر تلمود بودند. گائون ها در تدریس و تفسیر تلمود از همان سنت و سبك امورییم پیروی میكردند.
در ینجا تعدادی از تفسیرها را معرفی می نمییم: 1- تفسیر ربی حننئل بن حوشیئل: این تفسیر اولین تفسیر مهمی است كه براساس مكتب فكری یهودیان اسپانیا و شمال آفریقا ، سفارادی درباره تلمود نوشته شد. 2- تفسیر كلید قفلهی تلمود اثر ربی نیسیم گائون3- تفسیر ربنو گرشوم 4- تفسیر راشی او كه نام اصلی اش ربی شلومو بن ییصحاق ترویی است، از شاگردان ربی گرشوم بحساب می ید. راشی در قرن یازدهم می زیست و در حوزه هی آلمان و فرانسه تحصیل كرد. احكام هلاخیی، فتواها و اشعار مذهبی زیادی از او بر جی مانده است كه ابیاتی از آنها امروزه جز ادعیه مشهور یهود است. اما بزرگترین دستاورد او یكی تفسیر كبیرش بر كتاب مقدس – تنخ – و دیگری اثر جاودانه اش درباره تلمود بابلی است. 5- تفسیر توسافوت تفسیر گروهی حاصل تلاش شصت تن از اندیشمندان بزرگ یهود بنام توسافیست كه با الگوگیری از تفسیر راشی آن را نوشته اند. گردآورندگان با پژوهش دقیق در تلمود اثری را خلق كرده اند كه بر آن نام تلمودی بر تلمود نهادند. 6- تفسیر حیدوشه هلاخوت و اگادوت – نكات جدید بر هلاخاها و اگاداها این تفسیر از مهمترین تفاسیری است كه بر تلمود نوشته شده است. نویسنده این اثر ربی شموئل الیعزر هلوی ادلز معروف به مهارشا میباشد. او برخلاف بسیاری از مفسرین كه از عنصر اگادیی در تلمود غفلت كردند، تفسیری پردامنه از شرح حكیتها ارائه داد.
چاپ و انتشار تلمود اگرچه بعد از گردآوری تلمود بخاطر ضرورتهی آموزشی یك یا چند نسخه از آن استنساخ شد، اما با توجه به گرانسنگ، حیاتی و حجیم بودن این مجموعه و دشواری استنساخ، تلمود تا مدت ها در حصار مرزهی فلسطین و بابل یا بعبارت دقیقتر در چهاردیواری حوزه هی علمیه قدیم باقی مانده بود و اندك نسخه هی دستنویس كه توسط طلاب و از روی مجموعه اوراق یا با بهره گیری از حافظه قوی بعضی از آنها تهیه شده بود، تنه برای حوزویان قابل استفاده بود و عموم مردم از آن محروم بودند و یا اگر به آن دسترسی پیدا میكردند قادر به فهم آن نبودند. كار كتابت تلمود كه بنا به نقلی حدود 2 میلیون و 500 هزار واژه را در خود جی داده است، درعین حال كه كاری بس عظیم و پراهمیت بود دشوار و پرمشقت نیز می نمود. علیرغم همه این مشكلات طی زمان نسخه هیی از تلمود تهیه شد. در میان ناشران تلمود از انتشارات بومبرگ بید بعنوان اولین ناشری كه به چاپ تلمود اقدام كرد نام برد. چاپخانه دانیال بومبرگ مسیحی اولین ویریش تلمود را در سال 1520 م در پی اجازه پاپ لئو دهم در شهر ونیز عرضه كرد. چاپ تلمود بابلی در سالهی 1520 – 1523 م و تلمود فلسطینی در سالهی 1523 – 1524 م انجام گرفت. صفحه بندی خاصی كه دانیال بومبرگ بكار برد تقریبا در تمامی چاپهی بعدی حفظ شده است. وی تلمود فلسطینی را بدون هیچگونه تفسیری چاپ كرد. مطالب هر صفحه از آن در دو ستون تنظیم شده است. اما تلمود بابلی را با قسمتی از گمارا در وسط صفحات چاپ كرد كه در یك طرف آن تفسیر ربی شلومو بن اسحاق كه به نام راشی معروف است دیده میشود و در طرف دیگر یادداشتها و توضیحات مفسران بعدی. مشكلات چاپ و توزیع تلمود صرفا مسیل اقتصادی، نیروی كار انسانی و فقدان صنعت چاپ نبود. تعقیب و آزار و اذیت یهودیان و دست اندركاران این وظیفه خطیر را نیز بید به آن اضافه كرد. بیان تمامی حوادثی كه در تاریخ بر تلمود و ناشران آن گذشت، خود رساله ی جداگانه میطلبد. اما به این چند نكته اشاره كنیم كه كلیسا و جامعه مسیحی مشكلات زیادی بر سر راه چاپ و نشر تلمود یجاد كرده بودند، چاپخانه ها را بستند، ناشران و دست اندركاران را شكنجه كرده، حبس نموده و یا بدار آویختند و به بهانه هی گوناگون تلمود را به آتش كشیدند و خونهی زیادی را در این مسیر بر زمین ریختند. از حكم حاكمان مسیحی به ممنوعیت مطالعه و تحقیق و نشر تلمود كه تا مدتها به اعتبار خود باقی بود، همچنین از تلاش روحانیت مسیحی در جهت معرفی تلمود بعنوان یكی از كتب ضاله كه در آن به مسیح توهین شده است سخن نمی گوییم.
اگر
تلمود همچنان باقی است این بقا مرهون زحمات فقیهان و حكیمان یهود و بیش از همه
مدیون آزاداندیشی پارسیان و فضی آزاد حاكم بر سرزمین پارس و نیز فضی باز حاكم
بر جوامع اسلامی – بعد از ظهور و گسترش اسلام به مناطق یهودی نشین با دیگر
ممالك كه بعدا یهودیان به آنجا كوچ كردند- میباشد. یهودیان ساكن كشورهی اسلامی
با بهره برداری از حسن معاشرتی كه مسلمانان بنا به تعالیم دینی خود با آنها
داشته اند، توانسته اند خود، دین خود و تلمود را حفظ كنند. این حقیقتی است كه
اغلب تاریخ نویسان و حتی بعضی عالمان و مورخان یهود علی رغم بعضی تعصبات بدان
اذعان داشته و گفته اند كه هرچه مسیحیان بر یهودیان سخت گرفته اند، مسلمانان
برمبنی شریعت سهله و سمحه خود با آنها از در تسامح و تساهل وارد شدند. |
.
در تلمود نمیتوان از گریش روشن با هدف خاصی سراغ گرفت. بطور كلی هر بحث تلمود
نسبت به دیگر مباحث در عین حال كه داری نوعی علقه و ارتباط است اما بیگانه و
مستقل مینمید.
