انجمن کلیمیان تهران انجمن کلیمیان تهران
   

يهوديان سفارادي و اشكنازي

   

اندازه نوشتار:

آرزو ثنیی
مهر 78

یهودیان سِفارادی، به یهودیانی گفته می شود كه در كشور هی مشرق زمین و آفریقا زندگی می كرده اند و به طور كُلی هر یهودی كه از آداب و رسوم خاص سفارادی ها پیروی كند، سفارادی، خوانده می شود. ریشه این كلمه، اصولاً به كشور اسپانیا (گروش سفاراد) و یهودیان اسپانیا و پرتغال تا قبل از اخراج دسته جمعی در سال 1492 م. بر می گردد. یهودیان سفارادی بیشتر در كشورهی عرب - مسلمان زندگی می كردند و یهودیان اشكنازی تحت حاكمیت كشورهی مسیحی. یهودیان اشكنازی را به چند علت چنین نامیده اند. برخی معتقدند كه اشكناز، مردم و سرزمینی از نوادگان گُومِر از سلاله حضرت نوح بوده اند و بعد ها به ساكنان سرزمین آنها كه در حوالی ارمنستان امروز است اشكنازی گفته اند. برخی به یهودیان آلمان و فرانسه امروزی (پروس) اشكنازی گفته اند كه این نظریه بیشتر مورد قبول عامه قرار گرفته است. ابتدا به مردمی كه در كنار رود رین ساكن شدند و بعد به تمام یهودیانی كه از روش و سنت و عقید آنها پیروی كردند اشكنازی گفته شد. اگر یك یهودی دركشوری غیر از موطن خود ساكن شود، معمولاً به جامعه سفارادی و یا اشكنازی پدران خود ملحق می شود و رسوم سنتی خود را اجرا می نمید و دانشمندان یهود نیز توصیه كرده اند كه آداب و سنن خانوادگی را نبید فراموش كرد. عده ی از دانشمندان معتقدند آنانكه از روش هیلل در زندگی پیروی می كنند سفارادی و آنانكه از روش شمی تبعیت می نمیند اشكنازی هستند.

(هیلل و شمی دو تن از بزرگترین دانشمندان مذهبی یهود و جزء معروفترین تَناها- مروجین اولیه مفاهیم شفاهی تلمود- بودند كه در حدود دو هزار سال قبل می زیستند. این دو دانشمند كه همكار یكدیگر بودند، در معدود مواردی از جزئیات احكام شرعی و در برداشت از مفاهیم اجریی دینی، اختلاف سلیقه داشتند. آنها پیه گذار دو مكتب متمیز به نام هی بِت هیلل و بِت شمی بودند. پیروان این دو مكتب نیز در موارد فرعی دین با یكدیگر اختلاف نظر داشتند و علمی یهود با در نظر گرفتن كلیه مباحثات این دو مكتب، نظر نهیی خود را درباره جزئیات آداب دینی اعلام كرده اند.)

همچنین می توان در تاریخ نیز، رد پی این تفاوت را یافت. بعد از خرابی معبد بیت همیقداش دوم، برخی از یهودیان به زندگی خود در سرزمین یهودا ادامه دادند و بعضی دیگر كه به اسارت به بابل برده شدند در كشورهیی چون عراق، ایران قدیم، سوریه، مصر و یونان ساكن شدند. این یهودیان زبان و بخشی از سنن كشور دوم را پذیرفتند ولی یهودیت خود را نیز حفظ كردند.

در رابطه با مسلمانان، یهودیان تبادلات فرهنگی بسیاری انجام دادند كه این روابط فرهنگی، موجب پدید آمدن كتب مختلف پزشكی، فلسفه، شعر و ادبیات و هنر گردید. هارامبام پزشك و حاخام معروف اسپانیا كتب مختلفی به عربی دارد و همواره از فارابی و فلاسفه دیگر نام می برد. ابن عزرا، شلومو ابن گبیرول و بسیاری از یهودیان اسپانیا همواره رابطه نزدیكی با علم و ادب اسپانیا در زمان سلطه اعراب داشته اند. با حضور مسیحیان و بوجود آمدن انگیزیسیون (تفتیش عقید) و فشار هی مذهبی كه بر یهودیان در اسپانیا وارد آمد، جامعه یهودی اسپانیا مجبور به ترك این سرزمین شدند و به كشورهی مختلف كوچ كردند. پس از قرن ها تعدادی از آنها به اسپانیا بازگشتند و با وجود ینكه امروزه اسپانیا در جنوب اروپا، از كشورهی غربی محسوب می گردد ولی واژه سفاراد همچنان به نوادگان یهودیان اسپانییی (كه برخی در كاشان و استانهی اطراف ایران مركزی و جنوبی ساكن شدند) نیز اطلاق می گردد. جالب ینجاست كه پس از ظهور انگیزیسیون و حضور «توماس د توركُمدا» قاضی كه هزاران یهودی را در شعله هی آتش انداخت، بسیاری از یهودیان در خفا، قوانین دینی خود را اجرا می كردند كه «مارانو» نامیده می شدند. این لغت در اسپانییی به معنی «حیوان ناپاك» است ولی ما آنها را «یهودی پنهانی» می نامیم و قرنها بعد همین مارانوها به اسپانیا بازگشتند و تقربباً 600 سال پیش دوباره كنیساهی ویران خود را بنا نمودند. پس از كوچ یهودیان از اسپانیا آنها به پرتغال رفتند. در ابتدا با آغوش باز پذیرفته شدند، ولی سرنوشتی همچون اسپانییی ها در انتظار آنها بود. سپس به فلسطین تحت سرپرستی عثمانی، سوریه، عراق، تركیه و هلند و آمریكی تازه كشف شده مهاجرت نمودند كه جامعه سفارادی هی هلند اكنون نیز فعال است. بیشتر سفارادی ها، با معلومات و تحصیلكرده بودند و در كشورهی دیگر نیز مقام هی مهمی كسب نمودند. در آمریكا نیز سفارادی ها موجب پیشرفت كشور تازه كشف شده بودند هر چند كه بعد ها اشكنازی ها به علت جنگ جهانی اول و دوم و مهاجرت هی دسته جمعی، تبدیل به جامعه بزرگتری شدند و جامعه اشكنازی از نظر تعداد بر جامعه سفارادی برتری یافت. بید بدانیم كه حضور اشكنازی ها در حدود سال 1840 م . یعنی تقریباً 300 سال پس از حضور سفارادی ها در آمریكا آغاز شد ولی هنوز در آمریكا و كشورهی اسپانیا، هلند، پرتغال و كشورهی دیگر اروپیی، جامعه سفارادی ها حضور مستقل دارد.

تاریخ زندگی یهودیان اشكنازی در گذشته، تصویر غم انگیزی ترسیم می كند. كشورهی اروپیی در قرون گذشته رفتارهی تحكّم آمیز، همراه با تحقیر و توهین به یهودیان روا می داشتند. كشتار دسته جمعی یهودیان در پوگروم ها و گتوها، ممنوعیت معاملات، كسب مقام هی دولتی، تبعیض و تنفر، از خصوصیات زندگی یهودیان در اروپی قرون وسطی بود.

ریشه این تنفر به 1600 سال پیش بر می گردد. در آن زمان تقریباًًً تمامی جهان متمدن غرب توسط روم اداره می شد. از اسناد به دست آمده چنین بر می ید كه یهودیان در آلمان زندگی آرامی داشته اند تا ینكه مسیحیت بر آلمان حاكمیت یافت. به تدریج مالیات برای یهودیان افزیش یافت و وضعیت اقتصادی نیز بدتر شد. با فتوی پاپ در سال 1095 برای جنگ مقدس یعنی بیرون كردن مسلمانان از سرزمین مقدس، اولین جنگ صلیبی آغاز شد و در راه حمله به كشورهی مختلف، یهودیان نیز قربانی نفرت می شدند. اگر از آلمان فرار می كردند و به لهستان پناه می بردند، پس از چند سال آرامش دوباره بید در گتوها و دور از جامعه كل كشور به سر می بردند و آزارها دوباره شروع می شد. اما یهودیت اشكنازی از تمامی این بلیا جان سالم به در برد. یهودیان لهستان نیز با حمله روسیه به لهستان در سال 1772 مبدل به یهودیان روسی شدند كه با اصلیت اشكنازی و با ظهور نهضت حسیدیم در اواسط قرن هجدهم كه شاخه جدیدی به یهودیت افزود متحمل فشار هی تزارها و سپس كمونیسم شدند. اما جامعه یهودیان روسیه از تمامی این سختی ها نیز نجات یافت. اگر تفاوتهی جزیی در اجری مراسم اعیاد یا مناسبتها بین سفارادی ا و اشكنازی ها دیده می شو به دلیل زیر است: 1) حضور در جوامع مختلف شرقی یا غربی و تأثیر پذیری از محیط زندگی. 2) فشارها و آزار هی بی مورد، موجب می شد كه یهودیان اشكنازی قوانین مذهبی سخت تری را بر خود بپذیرند در حالیكه این قوانین، از جانب بزرگان دینی در كشور هیی كه یهودیان سفارادی زندگی می كردند وضع نشد. بطور مثال، یهودیانی كه در گتو هی لهستان و آلمان بسر می بردند، زبانی مخلوط از آلمانی و عبری كه «ییدیش» نامیده می شود را ابداع كردند و امروزه نیز یهودیان اشكنازی اغلب با آن زبان صحبت می كنند. دو اعتقاد برای حضور ییدیش در بین اشكنازی ها وجود دارد. اول ینكه یهودیان نمی خواستند كه نگهبانان و افسران آلمانی از نیت آنها با خبر شوند. پس در گفتار خود از كلمات عبری نیز به همراه كلمات آلمانی تغییر یافته استفاده كردند و دوم آنكه بسیاری از یهودیان میل نبودند از زبان و كلمات كتاب مقدس برای كارهی روزمره یا غیر مقدس استفاده كنند. در بین یهودیان اسپانیا نیز همین دلیل موجب به وجود آمدن زبان «لادینو» شد. یهودیان سفارادی در عید پسح از برنج و حبوبات استفاده می كنند (زیرا عمدتاً در كشورهیی زندگی می كنند كه این خوراكی ها، اصل غذا را تشكیل می دهند) در حالیكه اشكنازی ها از خوردن برنج و حبوبات در یام پسح خودداری می كنند.

در جزئیات قوانین مذهبی نیز تفاوت هیی بین سفارادی ها و اشكنازی ها مشاهده می شود. سفارادی ها از نظرات «ماران» (ربی یوسف كارو) در شولخان عاروخ- مجموعه كتب مرجع احكام شرعی یهود- پیروی می كنند و اشكنازی ها از نظریات «راو مشه یسرلیس» مندرج در همین مجموعه تبعیت می كنند. اختلافات جزیی نیز در ادی كلمات به چشم می خورد (سفارادی ها، حرف« و» عبری را «ت» تلفظ می كنند اما اشكنازی ها معمولا در اكثر موارد این حرف را به شكل «س» یا «th» انگلیسی تلفظ می كنند). طرز قرار گرفتن «تِوا» - محل خواندن دعا و تورات توسط پیشنماز- در كنیسی سفارادی ها در مركز و در كنیسی اشكنازی ها در غرب كنیسا می باشد و .... با وجود پهناور بودن جهان و تقسیمات مختلف نژادی و اجتماعی و طبقاتی انسان ها فراموش نمی كنیم كه: همه فرزندان ابراهیم، پدر توحید جهان هستیمn

مآخذ :1) پژوهشی در تاریخ یهودیان از شرلی اشترن

2) كتاب سفارادی هاً

مقاله مرتبط

مقاله مرتبط

مقاله مرتبط

 مقاله مرتبط

مقاله مرتبط

مقاله مرتبط

مقاله مرتبط

مقاله مرتبط

مقاله مرتبط

 

 

 

Back Up Next

 

 

 

 

استفاده از مطالب اين سايت تنها با ذكر منبع (بصورت لینک مستقیم) بلامانع است.
.Using the materials of this site with mentioning the reference is free

این صفحه بطور هوشمند خود را با نمایشگرهای موبایل و تبلت نیز منطبق می‌کند
لطفا در صورت اشکال، به مسئولین فنی ما اطلاع دهید