نگاهي به تقوي و تزكيه روح در دين يهود

رحمن دلرحیم
 خرداد  83

در تورات، سفر تثنیه، دواریم (فصل 10 یه 12) چنین آمده است: «اكنون ی فرزند اسرائیل پروردگارت از تو چه می‏خواهد؟ مگر آن كه از او ترس داشته باشی و در راه او گام نهی، به او عشق ورزی و با تمامی دل و جان خدیت را پرستش نمیی».

در این زمینه «راشی» از بزرگترین مفسران تورات و كتب مقدس، با اشاره به جمله «مگر آن كه از او ترس داشته باشی» و با استناد بر جمله معروف در ادبیات یهود كه می‏گوید: «همه چیز در اختیار خداوند است جز ترس از خدا»، چنین نتیجه‏گیری می‏كند كه تنها خود انسان است كه می‏تواند موجب خیر یا شر باشد و گرچه انتخاب نیكی و بدی از جانب خدا در اختیار انسان قرار گرفته است، پروردگار عالم، انسان را راهنمیی فرموده تا در جهت صلاح و نیك‏بختی خویش، نیكی را برگزیند و با ترس از پروردگار از بدی دوری جوید.

همچنین هارامبام (موسی‏بن‏میمون) عالم و فیلسوف یهودی چنین می‏گوید: تورات به دو مورد به عنوان یك قاعده كلی در نیل به سعادت اشاره نموده است، اول تزكیه روح و دوم اصلاح جامعه.

در این نوشتار منظور از تقوی، پرهیزگاری و دست نگه داشتن از ارتكاب به خطاست. بدین معنی كه اوامر پروردگار را به جی آوریم و نواهی او را ترك نمییم و چنانچه طالب سعادت و نیل به تقوی هستیم، ترك نواهی ما را هر چه بیشتر به خدا نزدیك می‏گرداند، چرا كه تقوی مورد مدح و ثنی پروردگار بوده، سبب آمرزش گناهان و پذیرش اعمال نیك می‏گردد تا مقدمه رستگاری فراهم ید.

در اهمیت تقوی، دانشمندان یهود معتقدند كه پرهیزگاری از مراحلی است كه حتی منجر به كسب مقام نبوت می‏گردد، به طوری كه در همین زمینه در تلمود (كتاب میشنا) چنین آمده است:

«چابكی برای انسان پاكی را به همراه می‏آورد، طهارت و پاكی منجر به پرهیزگاری در انسان می‏گردد كه همین امر به وی قداست می‏بخشد، قداست آدمی را متواضع و فروتن می‏سازد، تواضع و فروتنی در انسان، ترس از ارتكاب به خطا را در دل او می‏پروراند و هراس از خطاكاری سبب پارسیی و پرهیزگاری می‏شود و در نهیت همین پارسیی و دینداری شخص را پذیری روح‏قدسی (الهام الهی) می‏كند».

حضرت داوود در كتاب تهیلیم، مزامیر (فصل 15) اهمیت و مقام والی شخص خداترس را به گونه‏ی دیگر بیان نموده است. او ابتد این سؤال را مطرح می‏نمید كه «چه اشخاصی مقرب درگاه پروردگارند؟» و سپس صفاتی چند را در این چنین اشخاصی برمی‏شمرد كه راستگویی، پرهیز از غیبت، روا نداشتن بدی به همسیه جزیی از آنهاست و سپس چنین می‏فرمید: «كسی مقرب درگاه الهی است كه شخص خداترس را احترام گذارد».

با توجه به آن چه گفته شد مشخص می‏گردد كه رستگاری انسان در گرو پرهیزگاری و تقوی است. اگر قلب انسان را به ینه و دستورات الهی را به آفتاب عالمتاب تشبیه نمییم، جیی كه در اثر هوی و هوس این ینه، تیره و تار شود هرگز نوری را انعكاس نخواهد داد و در جهت خلاف آن نیز این ارتباط صادق خواهد بود یعنی چنانچه در پرتو خداترسی و پرهیزكاری این ینه صیقل داده شود، آن گاه روشنیی خیره‏كننده آفتاب فرامین الهی در سطوح آن منعكس گردیده و روشنی‏بخش محیط خواهد بود. روشن است كه پیشرفت‏هی علمی و صنعتی هرگز مشكلات عاطفی و معنوی انسان‏ها را حل ننموده و همیشه خلاء غفلت از خداشناسی در جنبه‏هی گوناگون زندگی اجتماعی احساس می‏شود.

در پیان به مزامیر حضرت داوود یه‏هی 15- 12 از فصل 34 اشاره می‏شود: «.... ی فرزندان بییید از من بشنوید تا خداترسی را به شما بیاموزم: كیست آن شخصی كه آرزومند زندگی و نیكی است؟ زبانت را از بدی و لبهیت را از سخنان فریب‏كارانه مصون نگاه‏دار، از بدی بپرهیز و به نیكی روی آور، طالب صلح باش و در پی آن بكوش ...».