مریم حناساب زاده
آبان 1381
مقاله حاضر به شكل یك كارگاه آموزشی از سوی كمیته فرهنگی انجمن كلیمیان تهران در همیش «بررسی دیدگاه كودكان ادیان توحیدی بر مشتركات دینی»، در دانشگاه الزهرا اجرا شده است.
در بررسی اعتقادات مذهبی در بهداشت روان یك دیدگاه بینالمللی
وجود دارد، یعنی رابطه یمان با سلامت جسمی و روانی خاص جوامع شرقی نبوده، در مذاهب
سراسر جهان موضوعی ثابت شده است. امروزه پزشكی نوین سیر شتابانی دارد، تكنولوژی
جدید با پیچیدهترین ابزار به كمك پزشكان آمده و آخرین روشهی تشخیصی و درمانی را
در اختیار پزشكان گذاشته است، ب این حال میبینیم كه انسان دردمند هنوز نتوانسته
خود را از چنگال بسیاری از بیماریها رهیی بخشد و این در حالی است كه امروزه مشخص
شده است بینش و اعتقاد به مذهب نقش قابل ملاحظهی در كاستن درد و رنج، افزیش تحمل
عوارض بیماریها و تسریع سیر بهبودی مشكلات جسمی دارد.
در افراد مذهبی عزت نفس و مسئولیت اخلاقی در سطح بالاتری است و همین اعتقاد به بخشش خداوند موجب كاهش احساس گناه اخلاقی در فرد میشود بر همین مبنا در كشورهی بسیاری، علاوه بر درمانهی ریج پزشكی، روشهی سازمان یافتهی برای درمان بیماریهی جسمانی و روانی دارند كه همواره اعتقاد مذهبی و درمان مبتنی بر یمان به خداوند سابقهی دیرینه در بین مذاهب گوناگون داشته است. نتیج مطالعات منسجم و گستردهی كه بر روی افسردگی، خودكشی، اعتیاد و استفاده از مواد مخدر، بزهكاری، اضطراب، طلاق و مشكلات خانوادگی، مسیل جسمانی و بیماریهی پزشكی صورت پذیرفته است، همگی حاكی از تاثیر مثبت اعتقادات مذهبی در درمان بیماریها و بهبود اختلالات در كشورهی مختلف میباشد. (به منظور اطلاعات بیشتر به مقاله ارتباط میان مذهب و بهداشت روان و جسم در یازدهمین شماره نشریه بینا مراجعه شود ) یكی از این تحقیقات توسط نگارنده در بین سالهی 1377 تا 1379 روی 37 مورد از مراجعهكنندگان یهودی به «مركز مشاورة نورا» ( وابسته به سازمان بانوان یهود یران) صورت پذیرفت. در این تحقیق سنجش میزان مذهبی بودن با كمك یك پرسشنامه ابتدیی مشتمل بر 15 عبارت و با در نظر داشتن 5 ملاك شكل گرفت. ملاكها عبارت بودند از: 1- داشتن باورها و اعتقادات عمیق مذهبی 2- شركت در مراسم و مناسك مذهبی 3- بجی آوردن نماز روزانه 4- حضور در كنیساها (نمازخانه یهودیان ) 5- اجری فرامین مذهبی (در 5 زمینة متمیز) نتیج به دست آمده از تحقیق مشخص نمود میزان اعتقادات مذهبی در میان افسردهها، مبتلیان به اختلالات اضطرابی، اشخاصی كه مشكلات خشم و پرخاشگری داشتند و افرادی با مشكلات خانوادگی، جدیی و طلاق در مقیسه با افراد سالم (سنجیده شده با مقیاس سلامت روانی ) به طور معنیداری ضعیفتر بود. در توضیح این مسئله كه مكانیسمهی میانجی در ارتباط مذهبی بودن و بهداشت روان كدامها هستند در منابع بسیاری بحث شده است، كه در یك جمعبندی خلاصه میتوان به چند مورد اشاره نمود: 1- با توجه به ینكه مشخص شده است اعتقادات مذهبی از اساسیترین نیازهی انسان هستند، بنابرین ارضی این نیاز اساسی، موجب آرامش و دوری از فشار در انسان میگردد كه همین امر در ارگانیسم انسان منجر میشود دگرگونیهی فیزیولوژیك از جمله تغییرات یمونولوژیك و هورمونی كه در جریان بیماری یجاد شدهاند، با تاثیرات مركزی قشر مغز اصلاح شود. 2- هنگام درد، شخص به لحاظ هیجانی سطوح بالیی را تجربه میكند كه همین مسئله تحمل درد را در فرد كاهش میدهد در حالی كه با برقراری آرامش (از طریق یمان و اعتقادات مذهبی) توازن برقرار میگردد .
3- در خصوص كمتر بودن رفتارهی بزهكارانه و خودكشی در افراد مذهبی محققی به نام «استاك» معتقد است در افراد مذهبی عزت نفس و مسئولیت اخلاقی در سطح بالاتری است و همین اعتقاد به بخشش خداوند موجب كاهش احساس گناه اخلاقی در فرد میشود. از طرفی باور به عدالت پروردگار و جهان آخرت از دیگر عواملی است كه در كاهش رفتارهی ضد اجتماعی در افراد مذهبی نقش اساسی دارد. پیان این بحث را با نوشتاری از «یونگ» كه از بزرگترین تئوریپردازان و دانشمندان علم روانشناسی است به انتها میرسانیم: «در 30 سال كار حرفهی خود با اشخاص گوناگونی از كشورهی پیشرفته و متمدن سروكار داشتهام. میان تمامی بیمارانم هیچ كس را ندیدم كه در نیمه دوم زندگی دغدغهاش یافتن دیدگاهی دینی به زندگی نباشد. در واقع هر یك از آنها وقتی بیمار میشد كه از چیزی كه ادیان زنده هر زمانه به پیروان خود میبخشید محروم شده بودند و هیچكدام از آنها تا دیدگاه دینی خویش را دوباره نیافت، درمان نشد».
