هركس به طریقی سخن وصف تو گوید
بلبل به غزلخوانی و قمری به ترانه
خداجویی از
خصلت هی فطری بشر است. در كتاب مقدس تورات به طرق مختلف ارتباط انسان با خالقش
بر می خوریم.
با بروز هر پدیده ی در طبیعت یا تبلور نیازی و یا صرفاً پاسخ به یك ندی
درونی، دست بشر به سوی خدا دراز شده و با او به
گفتگو و راز و نیاز پرداخته
است، ولی نییش الزاماً به شكل امروزی نبوده است. هر انسانی در هر مكانی كه
بوده با تمركز بر صفات الهی، وصف بزرگی و عظمت او را گفته و سپس خواسته هی
مادی یا معنوی خود را مطرح كرده است. با شكل گرفتن كنیساها بعد از خرابی بت
همیقداش دوم، تفیلا (نماز كلیمیان) شكل منسجم تری به خود گرفت. به گفته یحزقل
كنیسا نمونه كوچك بیت المقدس است و میخا نبی هم فرموده است كه: ((
به جی قربانی ها، سخنان دهانمان را تقدیم تو می كنیم)).
به عنوان مكان تفیلا، به طور عام، در هر نقطه ی كه پاك باشد با نیت، می توان
با خدا ارتباط برقرار نمود و به طور خاص، كنیسا (بری یهودیان) محل ارتباط
انسان با خالقش شد.
مراسم تفیلا هم ارتباط بسیار نزدیكی با قربانی هی خانه مقدس دارد. زمان تفیلاهی روزانه ما مطابق با زمان تقدیم قربانی ها (سه بار در روز) تعیین شدند. در گذشته در زمان تنییم و امورییم (معلمان مذهبی یهود)، تفیلا را یك نفر قرائت می كرد و دیگران جواب آمن می دادند، همه تفیلا را از حفظ می خوانند زیرا عقیده داشتند نبید متن تفیلا را نوشت. حتی نظریه ی وجود دارد (توسافوت شبات) كه نوشتن براخاها (دعاها) را بی احترامی به تورات می داند. اما با كامل شدن تلمود (حدود 1700سال پیش) این نظریه مردود شمرده شد و احتمالا در همین سال ها بود كه اولین كتاب هی مدون برای تفیلا نوشته شده اند. در ابتدا ((سیدور)) (كه به معنی مجموعه مدون و ترتیب داده شده است) فقط برای تفیلاهی روز كیپور استفاده می شد. اما بعد در روزهی تعنیت (روزه) و كم كم به صورت روزمره مورد استفاده قرار گرفت. اولین سیدوری كه مشابهت كاملی با سیدورهی امروزی دارد راو عمرام گائون در قرن نهم تدوین نموده است. از سیدورهی ربی سعدیا هگائون كه به زبان عربی نوشته شده (قرن دهم) و سیدور راشی در گنیزی (محل دفن اوراق مقدس) قاهره نیز آثاری بدست آمده است. كتابی به نام محروز ویتری كه توسط شاگرد راشی (سیمخا بن شموئل از ویتری) تدوین شده است نمونه كاملی از یك سیدور امروزی است. در گذشته، سیدورها در دو قطع جیبی و بزرگ چاپ می شدند. قطع جیبی برای افراد و قطع بزرگ برای شالیح صیپور (پیشنماز).
تمامی سیدورها، به همراه تفیلاها و براخاها، هلاخاهی (احكام) مربوط به آن موضوع را نیز چاپ می كردند (امروزه نیز این رسم تقریبا در همه سیدورها رعیت می شود). اولین سیدور چاپی در یتالیا در سال 1486 میلادی به نام محزور رُم و در اسپانیا سدرتفیلوت در 1490 چاپ شد. یهودیان اشكنازی (غربی) سیدورهی خود را به صورت محزور یعنی سیدوری كه مربوط به اعیاد است به همراه سیدور معمولی چاپ می كردند ولی یهودیان سفارادی سیدور روزهی معمولی، اعیاد، روش هشانا و كیپور را جداگانه به چاپ می رساندند. حسیدیم (گروهی از یهودیان پیبند به اصول پارسیی و پرهیزگاری) نیز برای خود در قرن هجدهم سیدور مخصوصی تنظیم كردند كه ربی شِنِیوُر زالمن (رهبر حَبَد) آن را تدوین نمود و آن را نسخه اَری نام نهاد. (سیدوری كه در ایران از آن استفاده می كنیم با همین سیدور حسیدیم شباهت هیی دارد زیرا منبع مورد استفاده هر دو از نوشته هی ربی یزاك لوریا (هااَریزال) بوده است.)
تفاوت هیی در سیدورهی اشكنازی و سفارادی به چشم می خورد از جمله در سیدورهی اشكنازی، تعداد سرودها بسیار بیشتر است و برخی از متون مانند هَشكاوا (دع برای از اموات) با هشكاوی سفارادی ها تفاوت دارد. در اكثر سیدورها ماخذ متن در زیر صفحه نوشته می شود (ین ماخذ بیشتر از كتب انبیاء یا نوشته هی مقدس می باشد)
در بعضی از سیدورها، تفاسیر متعددی از راشی، هاراو كوك، گائون ویلنا و بقیه مفسرین به چشم می خورد. در پیان ذكر دو نكته قابل توجه است: اول ینكه، در اسپانیا و پرتغال به علت وجود انكیزیسیون (دادگاه تفتیش عقید) و عواملش، یهودیان مجبور بودند كه مراسم مذهبی خود را پنهانی انجام دهند و به همین منظور سیدورهیی با قطع بسیار باریك كه در آستین جی می گرفتند تهیه می كردند تا بتوانند راحت از آنها استفاده كنند. دوم ینكه دانشمندان یهود توصیه كرده اند حتی افرادی كه تفیلا را از حفظ هستند، برای تمركز حواس، تفیلا را از روی سیدور بخوانند.
منابع:
1- تاریخ یهودیان
2- جود ییكا
