اردیبهشت 78
ساسان یعقوبیان
موسیقی، بخصوص موسیقی اصیل ایرانی هیچگاه دینی را كه به خدمات «مرتضی نی داوود» دارد فراموش نخواهد كرد. «مرتضی خان نی داوود» از مشهورترین موسیقیدان هی معاصر ایران و بنیانگذار دیرةالمعارف موسیقی اصیل ایران است. مردی كه با فعالیت هی خود به موسیقی اصیل جان دوباره بخشید.
نی داوود در سال 1279 هـ.ش در یك
خانواده هنر دوست یهودی در تهران دیده به جهان گشود. پدرش «بالا خان»، نوازنده تنبك
بود. مرتضی در محضر پدر و دیگر دوستان هنرمندی كه با آنها رفت و آمد داشتند به
موسیقی گریش پیدا كرد. هفت ساله بود كه پدر به استعداد او پی برد و وی را نزد
میرزا حسینقلی از بزرگترین استادان زمانه فرستاد. مرتضی در خدمت استاد ردیف موسیقی
سنتی را آموخت. بعد از فوت میرزا نزد بهترین شاگرد او، درویش خان به شاگردی پرداخت
و آنچه را آموخته بود تكمیل كرد و موفق به كسب سه مدال طلا، نقره و مس شد. به گفته
درویش خان، مرتضی بهترین شاگرد او بود. به همین دلیل با دلسوزی و علاقه ی خاص،
تمامی زیر و بم هی هنر خود را به وی آموخت، شاگرد نیز حرف استاد را با جان و دل
خرید. پس از فوت درویش خان، به وزارت فرهنگ رفت و برای گشیش مدرسه موسیقی مجوز
گرفت و به یاد استاد، آن را «مدرسه درویش» نام نهاد. در مدرسه او آواز، تار و ویلن
تدریس می شد، و شاگردانی نامی همچون قمرالملوك، ملوك ضرابی، ارسلان درگاهی و... از
آن پی به عرصه هنر نهادند.
همزمان با افتتاح رادیو در سال 1319، در آنجا آغاز به كار كرد، و به مدت ده سال همزمان در كار تدریس نیز مشغول بود.
در سال 1350 با وجود كهولت سن به دعوت رادیو مجدداً شروع به ضبط ردیف هی موسیقی ایران در 297 نوار نمود كه قدم مؤثری در زنده نگاه داشتن موسیقی سنتی و مرجع مفیدی برای پژوهش در آن می باشد، در این مورد، با عدم پذیرش هر هدیه ی اظهار داشت: «من برای وطنم ایران این كار را انجام داده ام. دلم به همین خوش است. دیگر موسیقی ما نمی تواند پیمال بدخواهان شود.»
این هنرمند به مبانی موسیقی سنتی و اجری اصیل آن یمان داشت و هوشیارانه از اختلاط بی قاعده موسیقی غربی ب ایرانی جلوگیری می كرد. در تصنیف سازی، ساختن پیش درآمد، چهار مضراب و رنگ، پیرو پیشینیان خود بود. از ساخته هی زیبی اومی توان: «ماه من، مرغ سحر، آتشی در سینه دارم و مرغ حق» را نام برد. در نوازندگی تار هیچكس جی او را نگرفت. مرتضی در میان همراهان خود نمونه بارزی از یك انسان فداكار و اسوه پاكی و طهارت بود عزت نفس، مناعت طبع و طینت پاك او زبانزد خاص و عام بود. به یه تورات مقدس «همنوعت را مانند خودت دوست بدار» توجهی خاص داشت و به همین منظور به همكاران و شاگردان بی بضاعت خود كمك می كرد. كنسرت هی او، همه به نفع امور خیریه و یتام بود و هیچگونه سود مادی از مدرسه اش دریافت نمی كرد. تمام تلاش او در آفرینش و حفظ و اشاعه موسیقی اصیل ایرانی بود و تنها از آن نگران بود كه شید روزی برسد كه دستانش او ر برای نواختن تار یاری نكنند. خود می گفت: «من روزی كه نتوانم ساز بزنم خواهم مرد.»
مرتضی نی داوود، پس از سال ها خدمت به فرهنگ ایران در روز نهم مرداد ماه سال 1369 در سانفرانسیسكو دارفانی را وداع گفت. روحش شاد
مقالات مرتبط:
مرغ سحر موسیفی ایران
یهودیان و موسیقی اصیل ایرانی
نقش یهودیان در ترویج موسیقی دینی
مقدمه ی بر موسیقی یهود و بنی اسرائیل
فلیکس مندلسون موسیقی دان آلمانی
قمر الملوک وزیری
