خرداد 78
آرش آبیی
«در روز نهم از ماه (تموز)، قحطی در شهر (اورشلیم در اثر سه سال محاصرة بختالنصر) شدت یافت به طوریكه دیگر نانی برای مردم آن سرزمین وجود نداشت. و شهر مورد رخنه دشمنان قرار گرفت (و سرانجام مقاومت آن شهر در هم شكست)» (یرمیا 7 – 52:6)
در تقویم عبری، یامی به عنوان یادبود وقیع تلخ مذهبی تعیین شدهاند كه یهودیان در این مناسبت ها، موظف به گرفتن تعنیت (روزه) و انجام مراسم عبادی خاص هستند. هدف اصلی این روزه ها، تفكر درباره ریشه و علت وقوع این حوادث و در پی آن اصلاح اعمال و نزدیك شدن به خداوند می باشد. واقعه ی كه یرمیی ناوی در پاسوق هی مذكور دربارة آن بحث می كند، مربوط است به پیان مقاومت مردم اورشلیم در زمان آبادی معبد بیت همیقداش اول (حدود 400 سال قبل از میلاد) كه در نهیت به ویرانی آن معبد منجر شد.
هر چند كه این واقعه در نهم ماه چهارم (تموز) رخ داد اما از آنجا كه سال بعد، قبل از ویرانی معبد دوم، شهر اورشلیم در 17 تموز سقوط كرد تعنیت (روزه) مربوط به این دو واقعه در هفدهم تموز برگزار می شود.
ین تعنیت علاوه بر موضوع فوق به مناسبت چهار واقعه دیگر نیز برگزار میشود:
1. شكسته شدن دو لوح اول ده فرمان: پس از آنكه خداوند در ششم ماه سیوان در كوه سینی آشكار شد و ده فرمان اساسی شریعت یهود را به طور شفاهی به بنی اسرائیل اعلام فرمود، مشه (حضرت موسی) فردی آن روز برای دریافت مجموعه تعالیم تورات بالی كوه سینا رفت. او پس از چهل شبانه روز در هفدهم ماه تموز در حالیكه دو لوح ده فرمان را در دست داشت از كوه فرود آمد اما عده ی از مردم را دید كه به علت اشتباه در محاسبه زمان بازگشت حضرت موسی و نیز سستی یمان، گوساله ی ساخته اند. او با دیدن این صحنه، آن دو لوح را بر زمین زد و شكست.
2. در زمان آبادی بیت همیقداش (معبد خداوند)، از جمله مراسم عبادی یهود، تقدیم قربانی به درگاه خداوند بود، به این صورت كه هر روزه در دو نوبت صبح (هنگام طلوع آفتاب) و بعد ازظهر هر نوبت یك بره را قربانی می كردند. زمانی، یونانیان شهر بیت همیقداش را محاصره كردند و كاهنان را مجبور نمودند برای انجام مراسم مذهبی، هم وزن دو بره برای هر روز، طلا و نقره به بالی حصارهی شهر بفرستند تا از طرف مقابل، دو بره برای قربانی دریافت نمیند. این وضعیت برای مدت كوتاهی ادامه داشت تا ینكه در روز هفدهم تموز، پس از آنكه طبق معمول، دو كفه طلا به بالی حصارها فرستادند، طرف مقابل برای تحقیر سنتهی دینی دو خوك را از حصار پیین فرستاد و از آن روز، تقدیم قربانی روزانه متوقف گشت.
3. یكی از سرداران شریر به نام اَپوُسْتِموُس (به گفته ی در حدود 20 سال قبل از خرابی معبد دوم) در یكی از روستاهی یهودی نشین سرزمین مقدس، یك جلد سِفِر تورات را مورد بی حرمتی قرار داد و آن را در آتش سوزاند كه این امر با اعتراض و قیام مردم آن زمان مواجه شد.
4. در چنین روزی، یك بت در محل مقدس بیت همیقداش (دوم) قرار داده شد كه برخی مورخین این عمل را به یونانیان در دوره حشمونائیم نسبت می دهند و برخی آن را به منشه (یكی از پادشاهان كشور یهودا) منسوب می كنند.
روز نهم آو (سالروز ویرانی معابد اول و دوم بیت همیقداش) یكی دیگر از یام سوگواری و روزة یهودیان است و رسم است كه یهودیان در فاصله سه هفته بین 17 تموز تا 9 آو، از برگزاری برخی مراسم با اعمال شادی آور خودداری می كنند.
در روز نهم ماه عبری آو، معابد اول و دوم بیت همیقداش (بیت المقدس) با فاصلة زمانی حدود 490 سال ویران گشتند. خرابی معبد اول در یام پادشاهی صیدقیاهو در سال3338 عبری (حدود 420 قبل از میلاد) و خرابی معبد دوم در یام ربی یوحنان بن زكی در سال 3828 عبری (70 میلادی) صورت گرفت. این روز به عنوان تلخ ترین مناسبت تاریخ یهود ثبت شده است. و یهودیان جهان در چنین روزی تعنیت (روزه) می گیرند و ضمن آن كه از هرگونه لذت و شادی دست می كشند، با اجری مراسم خاص و خواندن مرثیه هی مذهبی، وقیع این روز را یادآوری میكنند.
در این روز، سه واقعة دیگر نیز رخ داده اند:
1- هنگامی كه بنی اسرائیل در بیابان ساكن بودند، حضرت موسی گروهی ر برای بازدید از سرزمین مقدس اعزام نمود و اكثر آنها پس از بازگشت، شروع به بدگویی از آن سرزمین كردند و اغلب مردم را از عزیمت به آن مكان میوس نمودند. بنی اسرائیل در شب نهم آو به خاطر این موضوع گریستند.
2- پنجاه و دو سال پس از ویرانی معبد دوم بیت همیقداش، شهر مذهبی بیتار كه بزرگترین مركز تجمع روحانیون یهودی و آموزش مذهبی بود، مورد حملة دشمنان قرار گرفت و قتل عام فجیعی روی داد، به گونهی كه میگویند پی اسبان مهاجمین تا زانو در خون ریخته شدة مردم فرو می رفت.
3- پس از ویرانی شهر بیتار، قیصر وقت روم كه زمانی وعدة بازسازی اورشلیم را داده بود، تصمیم گرفت آن شهر را به شكلی جدید و مطابق فرهنگ رومیان تجدید بنا كند به طوری كه معابدی برای پرستش بت ها نیز در آن شهر مقدس در نظر گرفته شده بود. به همین منظور او كل شهر را اصطلاحاً شخم زد و خاك هی آن را طبق رسم آن زمان به صورت توده هیی برهم انباشت كه نشانة بنا كردن شهری جدید بود. این موضوع كه اماكن مقذس به تلی از خاك مبدل شوند، خشم یهودیان را برانگیخت و زمینه ساز قیام معروف بَركُخبا علیه حاكمان روم شد. طبق گفتة مورخین یهود، این واقعه در نهم آو صورت گرفت.
***
مرثیة «اِخا»
مرثیة اخا جزء مجموعه كتب مقدس یهود است و اصطلاحاً «مِگیلا» به معنی طومار نامیده میشود. متن آن، مضمونی حزن انگیز دربارة ویرانی بیت همیقداش اول و مصائب وارده به شهر اورشلیم دارد. سریندة آن یرمیی نبی است كه وضعیت اورشلیم و اسری بابل را پس از ویرانی معبد به تصویر می كشد. این مرثیه معروف ترین متنی است كه در شب و روز نهم آو قرائت و تفسیر می شود به گونه ی كه در بین عامة مردم این شب به شب اِخا نیز معروف است.
ین كتاب شامل پنج فصل است ونام اِخا بر اساس كلمة آغازین این مجموعه به آن اطلاق می شود.
* فصل اول اِخا (اولین مرثیه) به شرح كلی وضعیت اورشلیم و ساكنین آن پس از ویرانی می پردازد.
* دمین مثیه، دربارة چگونگی ویرانی معبد صحبت می كند و اراده خداوند را در این واقعه، آشكار می داند.
* در مرثیة سوم، یرمیی نبی به طور عمده به ذكر درد و رنج شخصی در اثر مصیبت ها می پردازد و خطاهی افراد را دلیل وقوع این مشكلات می داند و راه حل را، توبه و بازگشت به سوی خداوند اعلام می نمید.
* در چهارمین مرثیه، به وضعیت مردمان شهر در اثر قحطی و گرسنگی پس از حمله و غارت دشمنان پرداخته شده است.
* پنجمین و آخرین بخش از مراثی یرمیا، وضعیت مردم باقیمانده در سرزمین مقدس و نیز آنانی كه به اسارت رفتند را بیان كرده و در پیان، صدی توبه و استغاثة آنها ر برای جلب توجه خداوند ذكر می كند.
در ماه پنجم (ماه آو) در هفتم آن ماه نوزدهمین سال سلطنت نِبوخَدْنِصَر پادشاه بابِل، نِووزَرئْدان رئیس جلادان، از كارگزاران پادشاه بابل به اورشلیم آمد. او خانة خدا (بیت هَمیقداش) و كاخ پادشاه و تمام خانه هی اورشلیم و بخصوص خانه هی بزرگ و مجلل آن را در آتش سوزاند. سربازان كَسیدیم كه در اختیار رئیس جلادان بودند، حصارهی اورشلیم را ویران نمودند. (ماخیم ب 10 – 25:8)
